جلسهی 7: عوض کردن داده Changing Data
تا حالا فقط سؤال پرسیدیم؛ حالا داده را عوض میکنیم: با CREATE TABLE جدول میسازیم، با INSERT ردیف اضافه میکنیم، با UPDATE عوض میکنیم و با DELETE پاک میکنیم. قانون مهم: UPDATE و DELETE همیشه با WHERE. و چرا دادهی کاربر را با ? میدهیم و هیچوقت آن را به متن SQL نمیچسبانیم.
در این جلسه یاد میگیری
- با
CREATE TABLEیک جدول تازه با ستونها و نوعشان میسازی. - با
INSERT INTO ... VALUESردیف تازه اضافه میکنی. - با
UPDATE ... SET ... WHEREوDELETE FROM ... WHEREفقط همان ردیفهایی را که میخواهی عوض یا پاک میکنی. - دادهی کاربر را با
?به SQL میدهی و میدانی چسباندن متن چه خطری دارد.
درس
🔐 قانون طلایی این دوره: دادهی آدمها امانت است. پشت هر ردیف جدول یک آدم واقعی است: اسمش، کلاسش، کتابهایی که خوانده. دادهی کسی را بدون اجازه جمع نکن، به کسی نده و برای مسخره کردن یا سرک کشیدن به کار نبر. همهی دادههای این دوره ساختگیاند و هر بار که برنامه را اجرا میکنی از اول ساخته میشوند، پس هر چه میخواهی امتحان کن: چیزی خراب نمیشود.
🔁 **یادت هست؟ COUNT(*).** COUNT(*) میگوید چند ردیف هست و با WHERE میشود اول جدا کرد. امروز بعد از هر تغییر با یک COUNT(*) یا SELECT نگاه میکنیم که واقعاً همان شد که میخواستیم. sql(...) جواب را به شکل لیست ردیفها میدهد، پس sql(...)[0][0] اولین ستونِ اولین ردیف است: خود عدد.
from db import sql
out = sql("SELECT COUNT(*) FROM loans WHERE returned = 0")[0][0]
print("Books out:", out)ساختن جدول با CREATE TABLE. اسم جدول، بعد داخل پرانتز هر ستون با نوعش: INTEGER عدد درست، TEXT متن. id INTEGER PRIMARY KEY یعنی «این شمارهی هر ردیف است و تکراری نمیشود». show بعد از ساختن جدول OK چاپ میکند: جدول ساخته شد، ولی هنوز ردیفی ندارد. یادت باشد: هر بار که برنامه اجرا میشود، پایگاه دادهی این دوره از اول ساخته میشود، پس جدول تو فقط تا آخر همان اجرا هست.
from db import show, tables
show("CREATE TABLE pets (id INTEGER PRIMARY KEY, name TEXT, kind TEXT)")
tables()اضافه کردن با INSERT. INSERT INTO pets (name, kind) VALUES ('Pishi', 'cat'): اول اسم ستونها، بعد مقدارها به همان ترتیب. id را لازم نیست بدهی؛ خودش شمارهی بعدی را میگذارد. show برای تغییر، OK: 1 row changed چاپ میکند. چند دستور را میشود با ; پشت هم نوشت.
from db import show
show("CREATE TABLE pets (id INTEGER PRIMARY KEY, name TEXT, kind TEXT)")
show("INSERT INTO pets (name, kind) VALUES ('Pishi', 'cat'); INSERT INTO pets (name, kind) VALUES ('Max', 'dog')")
show("SELECT * FROM pets")عوض کردن با UPDATE. UPDATE books SET copies = copies + 1 WHERE id = 5 یعنی «در ردیفی که idاش ۵ است، copies را یکی بیشتر کن». SET میگوید چه چیزی عوض شود و WHERE میگوید کجا. بدون WHERE همهی ردیفها عوض میشوند! یک عادت خوب: اول همان WHERE را با SELECT امتحان کن تا ببینی کدام ردیفها را میگیرد.
from db import show
show("SELECT title, copies FROM books WHERE id = 5")
show("UPDATE books SET copies = copies + 1 WHERE id = 5")
show("SELECT title, copies FROM books WHERE id = 5")پاک کردن با DELETE. DELETE FROM scores WHERE player = 'Omid' همهی ردیفهای امید را پاک میکند. DELETE FROM scores بدون WHERE کل جدول را خالی میکند و در یک پایگاه دادهی واقعی راه برگشتی نیست. پس قانون این جلسه: UPDATE و DELETE همیشه با WHERE.
from db import show
show("DELETE FROM scores WHERE player = 'Omid'")
show("SELECT COUNT(*) AS total FROM scores")چرا ? و نه چسباندن متن. وقتی چیزی از input() میآید، آن را با + یا f-string به متن SQL نچسبان. بهجایش در SQL ? بگذار و مقدارها را جدا، در یک تاپل، بده: sql("... WHERE name = ?", (name,)). (تاپل یکتایی ویرگول لازم دارد: (name,).) دو دلیل:
1. اسمی مثل O'Neil یک ' دارد و SQL چسباندهشده را خراب میکند.
2. اگر کسی بهجای اسم، تکهای SQL تایپ کند، دستور تو عوض میشود. به این میگویند تزریق SQL (SQL injection). در جدول اسباببازی پایین، هر کس فقط باید یادداشت خودش را ببیند؛ ولی با متن چسباندهشده، یک ورودی عجیب همهی یادداشتها را بیرون میکشد. با ? همان ورودی فقط یک اسم عجیب است و هیچ یادداشتی پیدا نمیشود.
این را یاد میگیریم تا برنامهی خودمان امن باشد؛ امتحان کردنش روی سایت دیگران جرم است.
from db import sql
sql("CREATE TABLE notes (owner TEXT, text TEXT)")
sql("INSERT INTO notes VALUES ('Sara', 'buy a gift for Mina'); INSERT INTO notes VALUES ('Ali', 'pong at 6')")
typed = "x' OR '1'='1"
glued = sql("SELECT text FROM notes WHERE owner = '" + typed + "'")
print("glued:", glued)
safe = sql("SELECT text FROM notes WHERE owner = ?", (typed,))
print("with ?:", safe)اشتباه رایج: جا انداختن WHERE. UPDATE books SET copies = 0 میخواست فقط یک کتاب را صفر کند، ولی همهی کتابها را صفر کرد؛ DELETE FROM loans همهی امانتها را پاک کرد. عدد OK: 12 rows changed زنگ خطر است: اگر میخواستی یک ردیف عوض شود، باید 1 row ببینی. اشتباه دیگر: (9) بهجای (9,) برای یک ?؛ (9) فقط عدد ۹ است، نه تاپل.
مثالهای این جلسه
- مثال متغیر (پایگاه داده با پایتون): out = sql("SELECT COUNT(*) FROM loans WHERE…
- مثال پایتون (پایگاه داده با پایتون): show("CREATE TABLE pets (id INTEGER PRIMARY…
- مثال پایتون (پایگاه داده با پایتون): show("CREATE TABLE pets (id INTEGER PRIMARY… — عوض کردن داده
- مثال پایتون (پایگاه داده با پایتون): show("SELECT title, copies FROM books WHERE…
- مثال پایتون (پایگاه داده با پایتون): show("DELETE FROM scores WHERE player = 'Om…
- مثال متغیر (پایگاه داده با پایتون): typed = "x' OR '1'='1"
چالشها
- How Many Are Out? (آسان)
- A New Book (آسان)
- More Matilda (متوسط)
- Goodbye, Pong (متوسط)
- Sign Up Safely (سخت)
- One Copy Less (سخت)
بیشتر بخوان
← جلسهی 6: وصل کردن جدولها جلسهی 8: پروژه: گزارش کتابخانه →