جلسهی 19: رابطهی فیثاغورس The Pythagorean Relation
در مثلث قائمالزاویه، مربعی که روی وتر ساخته میشود هماندازهی دو مربع روی ضلعهای قائم با هم است: a² = b² + c² (وتر را a مینامیم). با این رابطه ضلع سوم را از دو ضلع دیگر پیدا میکنیم و عکسش میگوید یک مثلث با سه ضلع دادهشده قائمالزاویه هست یا نه.
در این جلسه یاد میگیری
- وتر و ضلعهای قائم را تشخیص میدهی و رابطهی a² = b² + c² را مینویسی.
- وتر یا یک ضلع قائم را از روی دو ضلع دیگر حساب میکنی.
- با عکس رابطهی فیثاغورس بررسی میکنی که سه ضلع دادهشده مثلث قائمالزاویه میسازند یا نه.
درس
سه مربع روی سه ضلع. با لغزندهها ضلعهای قائم b و c را عوض کن. روی هر ضلع مثلث یک مربع ساخته شده و مساحتش را میبینی. مساحت دو مربع کوچک را با هم جمع کن و با مربع بزرگ مقایسه کن. برای کدام b و c ها، وتر هم عدد صحیح میشود؟
رابطهی فیثاغورس. در مثلث قائمالزاویه، ضلع روبهروی زاویهی قائمه از همه بلندتر است و به آن وتر میگوییم؛ اسمش را a میگذاریم. دو ضلع دیگر، b و c، ضلعهای قائماند. همیشه: a² = b² + c². مثلاً اگر ضلعهای قائم ۸ و ۱۵ باشند: a² = ۶۴ + ۲۲۵ = ۲۸۹، پس a = √۲۸۹ = ۱۷.
پیدا کردن ضلع قائم. اگر وتر را بدانیم، رابطه را اینطور مینویسیم: b² = a² − c². قطر صفحهی یک گوشی ۱۳ سانتیمتر و پهنایش ۵ سانتیمتر است. بلندیاش: b² = ۱۶۹ − ۲۵ = ۱۴۴، پس b = ۱۲ سانتیمتر. همیشه اول مجذورها را حساب کن و آخر جذر بگیر. اگر جواب مربع کامل نباشد (مثلاً a² = ۲۰)، مینویسیم a = √۲۰؛ در فصل بعد جذر تقریبیاش را پیدا میکنیم.
عکس رابطهی فیثاغورس. اگر در مثلثی مجذور بلندترین ضلع با جمع مجذورهای دو ضلع دیگر برابر باشد، آن مثلث قائمالزاویه است. ضلعهای ۷، ۲۴ و ۲۵: ۴۹ + ۵۷۶ = ۶۲۵ = ۲۵²، پس قائمالزاویه است. ضلعهای ۵، ۶ و ۸: ۲۵ + ۳۶ = ۶۱ ولی ۸² = ۶۴، پس نیست. با جذر هم کار میکند: ضلعهای ۱، ۲ و √۵ قائمالزاویهاند، چون ۱ + ۴ = ۵ = (√۵)².
اشتباه رایج: جمع کردن خود ضلعها به جای مجذورها. با ضلعهای قائم ۲۰ و ۲۱، وتر ۴۱ نیست: ۴۰۰ + ۴۴۱ = ۸۴۱، پس وتر ۲۹ است. اشتباه دیگر: یک ضلع کوتاه را جای a گذاشتن. a همیشه وتر است، یعنی بلندترین ضلع؛ برای ضلعهای ۵، ۱۲ و ۱۳ ننویس ۵² = ۱۲² + ۱۳²، بنویس ۱۳² = ۵² + ۱۲².
با پایتون (اختیاری): این برنامه همهی مثلثهای قائمالزاویهای را پیدا میکند که هر سه ضلعشان عدد صحیح است و ضلعهای قائمشان تا ۲۰.
import math
for b in range(1, 21):
for c in range(b, 21):
a = math.isqrt(b * b + c * c)
if a * a == b * b + c * c:
print(b, c, a)مثالهای این جلسه
چالشها
- Six and Eight (آسان)
- Find the Hypotenuse (آسان)
- The Fire Engine Ladder (متوسط)
- Right or Not? (متوسط)
- A Shortcut Across the Park (سخت)
- The Height of a Roof (سخت)
بیشتر بخوان
← جلسهی 18: بردارهای واحد مختصات جلسهی 20: شکلهای همنهشت →