جلسهی 22: همنهشتی مثلثهای قائمالزاویه Congruent Right Triangles
برای مثلثهای قائمالزاویه دو حالت کوتاهتر هم داریم: وتر و یک ضلع قائم («و ض»)، و وتر و یک زاویهی تند («و ز»). با آنها نشان میدهیم که ارتفاع مثلث متساویالساقین قاعده را نصف میکند، هر نقطهی عمودمنصف از دو سر پارهخط به یک فاصله است و هر نقطهی نیمساز از دو ضلع زاویه.
در این جلسه یاد میگیری
- حالتهای «و ض» و «و ز» را برای مثلثهای قائمالزاویه به کار میبری.
- از بین پنج حالت همنهشتی، حالت درست را برای دو مثلث انتخاب میکنی.
- میدانی هر نقطهی عمودمنصف یک پارهخط از دو سرش، و هر نقطهی نیمساز یک زاویه از دو ضلعش، به یک فاصله است.
درس
دوقلوهای قائمالزاویه. وتر و یک ضلع قائم را با لغزندهها تنظیم کن و مثلث را روی هدف بگذار. حالا سعی کن با همان وتر و همان ضلع، یک مثلث قائمالزاویهی دیگر بسازی. ضلع سوم چقدر میشود؟ هر بار همان!
وتر و یک ضلع («و ض»). دو مثلث قائمالزاویه را در نظر بگیر که هر دو وتر ۱۰ و یک ضلع قائم ۶ دارند. با فیثاغورس، ضلع سوم هر دو √(۱۰۰ − ۳۶) = √۶۴ = ۸ است. پس هر سه ضلعشان برابر است و به حالت «ض ض ض» همنهشتاند. خلاصه: برای دو مثلث قائمالزاویه، وتر و یک ضلع قائم برابر کافی است.
وتر و یک زاویهی تند («و ز»). اگر وتر دو مثلث قائمالزاویه برابر باشد و یک زاویهی تندشان هم برابر (مثلاً ۳۵°)، زاویهی تند دیگرِ هر دو ۹۰° − ۳۵° = ۵۵° است. وتر بین دو زاویهی تند است، پس به حالت «ز ض ز» همنهشتاند. حالا پنج حالت داریم: «ض ض ض»، «ض ز ض» و «ز ض ز» برای همهی مثلثها، و «و ض» و «و ز» فقط برای مثلثهای قائمالزاویه.
ارتفاع مثلث متساویالساقین. در مثلث ABC، AB = AC و AH ارتفاع است (AH ⊥ BC). مثلثهای ABH و ACH در H قائماند، وترهایشان AB و AC برابرند و AH ضلع قائم مشترکشان است. پس به حالت «و ض» همنهشتاند و BH = CH: ارتفاع، قاعده را نصف میکند. همچنین BÂH = CÂH، یعنی این ارتفاع نیمساز زاویهی A هم هست.
عمودمنصف و نیمساز. خطی که از وسط پارهخط AB بگذرد و بر آن عمود باشد، عمودمنصف AB است. هر نقطهی P روی آن از A و B به یک فاصله است، PA = PB، چون دو مثلث قائمالزاویه با ضلعهای قائم برابر داریم («ض ز ض»). روی نیمساز یک زاویه هم هر نقطه از دو ضلع زاویه به یک فاصله است. فاصلهی نقطه تا خط را روی خط عمود اندازه میگیریم؛ در شکل، مثلثهای OPH و OPK وتر مشترک OP و زاویههای تند برابر در O دارند («و ز»)، پس PH = PK.
اشتباه رایج: حالت «و ض» فقط برای مثلثهای قائمالزاویه است. در مثلثهای دیگر، دو ضلع و زاویهای که بین آنها نیست («ض ض ز») کافی نیست. اشتباه دیگر: فاصلهی یک نقطه تا یک خط را با یک پارهخط کج اندازه گرفتن. فاصله همیشه روی خط عمود است و کوتاهترین پارهخط از نقطه تا خط است.
با پایتون (اختیاری): A و B دو نقطهاند و عمودمنصفشان محور y است. چند نقطه روی محور y بردار و فاصلهشان تا A و B را مقایسه کن.
import math
A = (-3, 2)
B = (3, 2)
for y in range(-2, 7, 2):
P = (0, y)
print(P, round(math.dist(P, A), 3), round(math.dist(P, B), 3))مثالهای این جلسه
چالشها
- Which Case? (آسان)
- The Missing Leg (آسان)
- HL, HA or Neither (متوسط)
- On the Perpendicular Bisector (متوسط)
- On the Angle Bisector (سخت)
- Surely True? (سخت)