بتل کد Battle Codeدارد باز می‌شود…

جلسه‌ی 22: هم‌نهشتی مثلث‌های قائم‌الزاویه Congruent Right Triangles

برای مثلث‌های قائم‌الزاویه دو حالت کوتاه‌تر هم داریم: وتر و یک ضلع قائم («و ض»)، و وتر و یک زاویه‌ی تند («و ز»). با آن‌ها نشان می‌دهیم که ارتفاع مثلث متساوی‌الساقین قاعده را نصف می‌کند، هر نقطه‌ی عمودمنصف از دو سر پاره‌خط به یک فاصله است و هر نقطه‌ی نیمساز از دو ضلع زاویه.

در این جلسه یاد می‌گیری

درس

دوقلوهای قائم‌الزاویه. وتر و یک ضلع قائم را با لغزنده‌ها تنظیم کن و مثلث را روی هدف بگذار. حالا سعی کن با همان وتر و همان ضلع، یک مثلث قائم‌الزاویه‌ی دیگر بسازی. ضلع سوم چقدر می‌شود؟ هر بار همان!

وتر و یک ضلع («و ض»). دو مثلث قائم‌الزاویه را در نظر بگیر که هر دو وتر ۱۰ و یک ضلع قائم ۶ دارند. با فیثاغورس، ضلع سوم هر دو ⁦√(۱۰۰ − ۳۶) = √۶۴ = ۸⁩ است. پس هر سه ضلعشان برابر است و به حالت «ض ض ض» هم‌نهشت‌اند. خلاصه: برای دو مثلث قائم‌الزاویه، وتر و یک ضلع قائم برابر کافی است.

وتر و یک زاویه‌ی تند («و ز»). اگر وتر دو مثلث قائم‌الزاویه برابر باشد و یک زاویه‌ی تندشان هم برابر (مثلاً ۳۵°)، زاویه‌ی تند دیگرِ هر دو ⁦۹۰° − ۳۵° = ۵۵°⁩ است. وتر بین دو زاویه‌ی تند است، پس به حالت «ز ض ز» هم‌نهشت‌اند. حالا پنج حالت داریم: «ض ض ض»، «ض ز ض» و «ز ض ز» برای همه‌ی مثلث‌ها، و «و ض» و «و ز» فقط برای مثلث‌های قائم‌الزاویه.

ارتفاع مثلث متساوی‌الساقین. در مثلث ABC، ⁦AB = AC⁩ و AH ارتفاع است ⁦(AH ⊥ BC)⁩. مثلث‌های ABH و ACH در H قائم‌اند، وترهایشان AB و AC برابرند و AH ضلع قائم مشترکشان است. پس به حالت «و ض» هم‌نهشت‌اند و ⁦BH = CH⁩: ارتفاع، قاعده را نصف می‌کند. همچنین ⁦BÂH = CÂH⁩، یعنی این ارتفاع نیمساز زاویه‌ی A هم هست.

عمودمنصف و نیمساز. خطی که از وسط پاره‌خط AB بگذرد و بر آن عمود باشد، عمودمنصف AB است. هر نقطه‌ی P روی آن از A و B به یک فاصله است، ⁦PA = PB⁩، چون دو مثلث قائم‌الزاویه با ضلع‌های قائم برابر داریم («ض ز ض»). روی نیمساز یک زاویه هم هر نقطه از دو ضلع زاویه به یک فاصله است. فاصله‌ی نقطه تا خط را روی خط عمود اندازه می‌گیریم؛ در شکل، مثلث‌های OPH و OPK وتر مشترک OP و زاویه‌های تند برابر در O دارند («و ز»)، پس ⁦PH = PK⁩.

اشتباه رایج: حالت «و ض» فقط برای مثلث‌های قائم‌الزاویه است. در مثلث‌های دیگر، دو ضلع و زاویه‌ای که بین آن‌ها نیست («ض ض ز») کافی نیست. اشتباه دیگر: فاصله‌ی یک نقطه تا یک خط را با یک پاره‌خط کج اندازه گرفتن. فاصله همیشه روی خط عمود است و کوتاه‌ترین پاره‌خط از نقطه تا خط است.

با پایتون (اختیاری): A و B دو نقطه‌اند و عمودمنصفشان محور y است. چند نقطه روی محور y بردار و فاصله‌شان تا A و B را مقایسه کن.

import math
A = (-3, 2)
B = (3, 2)
for y in range(-2, 7, 2):
    P = (0, y)
    print(P, round(math.dist(P, A), 3), round(math.dist(P, B), 3))

مثال‌های این جلسه

چالش‌ها

  1. Which Case? (آسان)
  2. The Missing Leg (آسان)
  3. HL, HA or Neither (متوسط)
  4. On the Perpendicular Bisector (متوسط)
  5. On the Angle Bisector (سخت)
  6. Surely True? (سخت)

بیشتر بخوان

← جلسه‌ی 21: مثلث‌های هم‌نهشت جلسه‌ی 23: توان →