جلسهی 5: مسیریابی و NAT Routing and NAT
روتر با هر بسته چه میکند: جدول مسیریابی، قانون طولانیترین پیشوند (longest prefix match) و مسیر پیشفرض. بعد NAT و PAT: چطور دهها دستگاه با آدرس خصوصی پشت یک IP عمومی به اینترنت میروند، جدول NAT چه چیزی را به خاطر میسپارد و چرا NAT دیوارهی آتش نیست. هر دو را در پایتون شبیهسازی میکنی.
در این جلسه یاد میگیری
- قدمهای کار روتر با یک بسته و ستونهای جدول مسیریابی را میدانی.
- با قانون طولانیترین پیشوند و مسیر پیشفرض مسیر هر مقصد را پیدا میکنی، با دست و با
ipaddress. - NAT، PAT و port forwarding را توضیح میدهی و جدول NAT را برای رفت و برگشت میخوانی.
- یک مترجم PAT با دو دیکشنری مینویسی و میدانی NAT چرا جای دیوارهی آتش را نمیگیرد.
درس
⚠️ قانون طلایی این دوره: فقط با اجازهی کتبی، و فقط در محدودهی همان اجازه. هر چه یاد میگیری را روی دستگاه، حساب و آزمایشگاه خودت امتحان کن، یا روی سیستمی که صاحبش اجازهی کتبی داده، و فقط در محدودهای (scope) که در همان اجازه نوشته شده: کدام IPها و دامنهها، کدام کارها، تا چه تاریخی. دسترسی بدون مجوز، شنود ترافیک دیگران یا از کار انداختن یک سرویس، حتی «فقط برای تست»، طبق قانون جرایم رایانهای جرم است و میتواند آیندهی شغلیات را پیش از شروع خراب کند. ضعفی پیدا کردی؟ فقط به صاحبش خبر بده، از راه افشای مسئولانه (responsible disclosure)، نه در شبکههای اجتماعی. این دوره دفاعی است: همهی بستهها، لاگها و تنظیمات آن ساختگیاند.
🔁 یادت هست؟ (جلسهی ۲) ip_address(x) in ip_network(...) میپرسد آدرس داخل زیرشبکه هست یا نه. امروز ویژگی تازهی prefixlen را هم لازم داریم: طول پیشوند یک شبکه، مثلاً 16 برای 10.20.0.0/16. و 0.0.0.0/0 (پیشوند صفر) همهی آدرسهای IPv4 را در خود دارد.
import ipaddress
net = ipaddress.ip_network("10.20.0.0/16")
ip = ipaddress.ip_address("10.20.5.9")
print(ip in net, net.prefixlen)
print(ipaddress.ip_network("0.0.0.0/0").num_addresses)روتر با یک بسته چه میکند؟ ۱) frame را باز میکند (سرآیند Ethernet کنار میرود). ۲) TTL را یکی کم میکند؛ اگر صفر شد بسته را دور میاندازد و ICMP «time exceeded» به مبدأ میفرستد. ۳) آدرس مقصد را در جدول مسیریابی پیدا میکند. ۴) بسته را در frame تازهای برای MAC «گام بعدی» (next hop) میگذارد و از رابط (interface) درست بیرون میفرستد. هر سطر جدول: پیشوند مقصد، next hop (یا connected اگر شبکه مستقیم وصل است)، interface، و metric. مسیرها از سه جا میآیند: شبکههای مستقیم، مسیرهای ایستا (static) که مدیر مینویسد، و پروتکلهای پویا: OSPF داخل یک سازمان و BGP بین ISPها (autonomous systemها). یک جدول نمونه:10.0.0.0/8 via 10.255.0.1 eth110.1.0.0/16 via 10.255.0.2 eth210.1.2.0/24 connected eth30.0.0.0/0 via 203.0.113.1 wan0
طولانیترین پیشوند برنده است (longest prefix match). مقصد 10.1.2.3 با چهار سطر جدول بالا جور است: /8، /16، /24 و /0. روتر دقیقترین را برمیدارد، یعنی بلندترین پیشوند: 10.1.2.0/24. برای 10.1.3.7 سطر /24 جور نیست، پس /16 برنده است. برای 198.51.100.20 فقط 0.0.0.0/0 جور است: مسیر پیشفرض (default route، «gateway of last resort») که هر چیز ناشناخته را به سمت ISP میفرستد. اگر مسیر پیشفرض نباشد و هیچ سطری جور نباشد، بسته دور انداخته میشود و ICMP «destination unreachable» برمیگردد. ⚠️ ترتیب سطرها در جدول مسیریابی مهم نیست؛ این دیوارهی آتش است که «اولین جور» را برمیدارد (جلسهی ۹).
پایتون: longest prefix match. روی همهی مسیرها حلقه بزن؛ اگر مقصد داخل شبکه بود و پیشوندش از بهترینِ تا حالا بلندتر بود، آن را بهترین کن. None یعنی «هنوز هیچ» و با is None میپرسیم. for prefix, hop, iface in ROUTES هر سهتایی (tuple) را باز میکند، و تابع میتواند یک tuple برگرداند که بیرون با net, hop, iface = ... باز میشود.
import ipaddress
ROUTES = [
("10.0.0.0/8", "10.255.0.1", "eth1"),
("10.1.0.0/16", "10.255.0.2", "eth2"),
("10.1.2.0/24", "connected", "eth3"),
("0.0.0.0/0", "203.0.113.1", "wan0"),
]
def lookup(dst):
ip = ipaddress.ip_address(dst)
best = None
for prefix, hop, iface in ROUTES:
net = ipaddress.ip_network(prefix)
if ip in net and (best is None or net.prefixlen > best[0].prefixlen):
best = (net, hop, iface)
return best
for dst in ["10.1.2.3", "10.1.3.7", "198.51.100.20"]:
net, hop, iface = lookup(dst)
print(dst, "->", net, hop, iface)NAT و PAT. آدرسهای خصوصی (192.168.x.x، 10.x.x.x) روی اینترنت مسیریابی نمیشوند. روتر لبهی شبکه، مبدأ بستههای بیرونرونده را به IP عمومی خودش (مثلاً 203.0.113.5) عوض میکند. در PAT (یا NAPT، «NAT overload») پورت مبدأ را هم عوض میکند تا دهها دستگاه پشت یک IP جا شوند، و در جدول NAT مینویسد: پورت عمومی 40001 ← 192.168.1.23:51000. جواب سرور به 203.0.113.5:40001 میرسد و روتر از روی جدول آن را به دستگاه درست برمیگرداند. بستهای که از بیرون بیاید و در جدول ردیفی نداشته باشد دور انداخته میشود. port forwarding یک ردیف ثابت است (203.0.113.5:8443 ← 192.168.1.20:443) و آن دستگاه را رو به اینترنت باز میکند؛ فقط با دلیل و با مراقبت.
پایتون: جدول PAT با دو دیکشنری. back از (ip خصوصی, پورت) به پورت عمومی میرود (برای بستههای بیرونرونده) و nat از پورت عمومی به (ip, پورت) (برای جوابها). اگر همان دستگاه و پورت دوباره بیرون برود، همان پورت عمومی قبلی را میگیرد. دو دستگاه با یک پورت خصوصی یکسان، پورت عمومی جدا میگیرند: کار اصلی PAT همین است.
nat = {}
back = {}
next_port = 40000
for ip, port in [("192.168.1.10", 51000), ("192.168.1.23", 51000), ("192.168.1.10", 51000)]:
if (ip, port) not in back:
back[(ip, port)] = next_port
nat[next_port] = (ip, port)
next_port += 1
print(f"{ip}:{port} -> 203.0.113.5:{back[(ip, port)]}")
print(nat.get(40001, "drop"), nat.get(40007, "drop"))امنیت و اشتباههای رایج:
- NAT دیوارهی آتش نیست. port forwarding، UPnP (که برنامهها خودشان پورت باز میکنند) و IPv6 بدون NAT همه از کنارش رد میشوند. سیاست ورودی را دیوارهی آتش تعیین میکند.
- ضد جعل (anti-spoofing، BCP 38): بستهای که از سمت اینترنت میرسد ولی مبدأش آدرس داخلی یا خصوصی است حتماً جعلی است؛ دورش بینداز.
- ربودن مسیر در BGP (بهصورت داستان): یک AS به اشتباه یا عمداً پیشوند دیگران را، گاهی دقیقتر، اعلام میکند و چون طولانیترین پیشوند برنده است ترافیک به سمت او میرود. دفاع: RPKI و ROV (امضای «این پیشوند مال کیست»)، و پایش اعلامها.
- در پایتون: «اولین جور» را برداشتن به جای «بلندترین»، و یادت رفتن مسیر پیشفرض.
مثالهای این جلسه
- مثال متغیر در پایتون: net = ipaddress.ip_network("10.20.0.0/16")
- مثال تابع در پایتون: def lookup(dst):
- مثال دیکشنری در پایتون: print(nat.get(40001, "drop"), nat.get(40007…
چالشها
- Inside Two Networks (آسان)
- Inside the Router (آسان)
- Which Route Wins? (متوسط)
- Where Does the Reply Go? (متوسط)
- Longest Prefix Match (سخت)
- A PAT Translator (سخت)
بیشتر بخوان
- متغیر در پایتون: تعریف، نامگذاری و تغییر مقدار با مثال
- تابع در پایتون: آموزش def، پارامتر و return با مثال
- دیکشنری در پایتون: آموزش کامل کلید و مقدار با مثال
← جلسهی 4: مرور + آزمایشگاه: برنامهای که سرآیند بسته را میخواند جلسهی 6: DNS از نزدیک →