بتل کد Battle Codeدارد باز می‌شود…

جلسه‌ی 6: DNS از نزدیک DNS Up Close

رکوردهای A، AAAA، CNAME، MX، TXT و NS؛ سفر یک سؤال از resolver بازگشتی تا ریشه، TLD و سرور authoritative؛ کش و TTL. بعد مسموم کردن کش به‌صورت داستان و دفاع‌هایش (پورت تصادفی، DNSSEC، و فرق آن با DoH و DoT)، و SPF و DMARC در برابر ایمیل جعلی. در پایتون یک resolver با کش و زنجیره‌ی CNAME و یک بررسی‌کننده‌ی SPF و DMARC می‌نویسی.

در این جلسه یاد می‌گیری

درس

⚠️ قانون طلایی این دوره: فقط با اجازه‌ی کتبی، و فقط در محدوده‌ی همان اجازه. هر چه یاد می‌گیری را روی دستگاه، حساب و آزمایشگاه خودت امتحان کن، یا روی سیستمی که صاحبش اجازه‌ی کتبی داده، و فقط در محدوده‌ای (scope) که در همان اجازه نوشته شده: کدام IPها و دامنه‌ها، کدام کارها، تا چه تاریخی. دسترسی بدون مجوز، شنود ترافیک دیگران یا از کار انداختن یک سرویس، حتی «فقط برای تست»، طبق قانون جرایم رایانه‌ای جرم است و می‌تواند آینده‌ی شغلی‌ات را پیش از شروع خراب کند. ضعفی پیدا کردی؟ فقط به صاحبش خبر بده، از راه افشای مسئولانه (responsible disclosure)، نه در شبکه‌های اجتماعی. این دوره دفاعی است: همه‌ی بسته‌ها، لاگ‌ها و تنظیمات آن ساختگی‌اند.

🔁 یادت هست؟ (جلسه‌های ۳ و ۴) DNS معمولاً روی UDP پورت 53 است و سرآیند UDP فقط ۸ بایت دارد: پورت مبدأ، پورت مقصد، طول (با خود سرآیند) و checksum. UDP دست نمی‌دهد؛ پس گیرنده جوابی را قبول می‌کند که پورت‌ها و شماره‌هایش درست باشد، از هر جا که آمده باشد. این نکته امروز در «مسموم کردن کش» مهم می‌شود.

udp = bytes.fromhex("cf080035001d0000")
print(int.from_bytes(udp[0:2], "big"), int.from_bytes(udp[2:4], "big"))
print("length", int.from_bytes(udp[4:6], "big"), "of which data", int.from_bytes(udp[4:6], "big") - 8)

رکوردهای DNS. یک تکه از فایل zone دامنه‌ی ساختگی shop.example (عدد دوم TTL است: چند ثانیه می‌شود جواب را نگه داشت):
shop.example. 3600 A 203.0.113.10
shop.example. 3600 AAAA 2001:db8::10
www.shop.example. 300 CNAME shop.example.
shop.example. 3600 MX 10 mail.shop.example.
shop.example. 3600 TXT "v=spf1 ip4:198.51.100.0/24 -all"
shop.example. 86400 NS ns1.dns-host.example.
A آدرس IPv4 و AAAA آدرس IPv6 است؛ CNAME یعنی «این نام اسم دیگرِ آن نام است»؛ MX سرور ایمیل دامنه است (عدد کمتر یعنی اولویت بیشتر)؛ TXT متن آزاد است، برای SPF، DMARC و تأیید مالکیت دامنه؛ NS می‌گوید کدام سرورها برای این zone authoritative (صاحب‌اختیار) هستند. PTR هم برای جست‌وجوی برعکس (IP به نام) است.

سفر یک سؤال. لپ‌تاپ تو (stub resolver) از یک resolver بازگشتی (مال ISP، شرکت یا یک سرویس عمومی) می‌پرسد: «www.shop.example؟». اگر جواب در کش نباشد، resolver از یکی از سرورهای ریشه می‌پرسد و جواب می‌گیرد «برو سراغ سرورهای .example» (TLD). سرور TLD می‌گوید «سرورهای NS خود shop.example این‌ها هستند». سرور authoritative جواب واقعی را با TTLش می‌دهد. resolver جواب را به اندازه‌ی TTL در کش نگه می‌دارد و به لپ‌تاپ می‌دهد؛ سؤال بعدی هر کسی تا تمام شدن TTL از کش جواب می‌گیرد. کار لپ‌تاپ «بازگشتی» (recursive) است: یک سؤال، یک جواب کامل؛ کار resolver با ریشه و TLD «تکراری» (iterative) است: هر کدام فقط نشانی بعدی را می‌دهند.

پایتون: resolver با کش. RECORDS نام را به (نوع، مقدار، TTL) می‌برد. برای دنبال کردن CNAME یک حلقه لازم است، با سقف چند قدم تا زنجیره‌ای که دور خودش می‌چرخد (CNAME loop) برنامه را گیر نیندازد. کش نام را به (جواب، زمان انقضا) می‌برد؛ اگر now < انقضا بود جواب از کش است (hit)، وگرنه دوباره حل می‌کنیم (miss). TTL جواب، کوچک‌ترین TTL در زنجیره است. زمان را اینجا با یک عدد ثانیه شبیه‌سازی می‌کنیم.

RECORDS = {
    "www.shop.example": ("CNAME", "shop.example", 300),
    "shop.example": ("A", "203.0.113.10", 3600),
}
cache = {}

def resolve(name, now):
    if name in cache and now < cache[name][1]:
        return cache[name][0] + " (hit)"
    target = name
    ttl = RECORDS[target][2]
    steps = 0
    while RECORDS[target][0] == "CNAME" and steps < 5:
        target = RECORDS[target][1]
        ttl = min(ttl, RECORDS[target][2])
        steps += 1
    cache[name] = (RECORDS[target][1], now + ttl)
    return RECORDS[target][1] + " (miss)"

for now in [0, 200, 400]:
    print(now, resolve("www.shop.example", now))

مسموم کردن کش (cache poisoning؛ فقط برای شناختن و دفاع). مهاجم سؤال resolver را نمی‌بیند، ولی سیلی از جواب‌های جعلی UDP با مبدأ جعلیِ سرور authoritative به resolver می‌فرستد و شماره‌ی ۱۶ بیتی سؤال (transaction ID) را حدس می‌زند. اگر یکی زودتر از جواب واقعی جور شود، resolver دروغ را به اندازه‌ی TTL در کش نگه می‌دارد و همه را به IP مهاجم می‌فرستد. حمله‌ی Kaminsky در ۲۰۰۸ این را با زیردامنه‌های تصادفی عملی کرد. دفاع‌ها: پورت مبدأ تصادفی کنار ID تصادفی (حدس زدن حدود ۳۲ بیت)؛ DNSSEC که رکوردها را امضا می‌کند (RRSIG، کلیدهای DNSKEY و زنجیره‌ی اعتماد با رکورد DS از ریشه) تا جواب جعلی در بررسی رد شود؛ و resolver باز به روی همه نداشتن. DoT (DNS روی TLS، پورت 853) و DoH (DNS روی HTTPS، پورت 443) راه بین دستگاه تو و resolver را رمز می‌کنند: حریم خصوصی و جلوگیری از دستکاری در همان مسیر. ⚠️ ولی ثابت نمی‌کنند خود داده درست است؛ آن کار DNSSEC است.

ایمیل جعلی: SPF، DKIM و DMARC. SPF یک رکورد TXT است که می‌گوید کدام سرورها اجازه دارند برای دامنه ایمیل بفرستند: v=spf1 ip4:198.51.100.0/24 -all یعنی فقط همین شبکه؛ -all یعنی بقیه رد (fail)، ~all یعنی بقیه مشکوک (softfail). DKIM پیام را امضا می‌کند و کلید عمومی‌اش در DNS است. DMARC در _dmarc.shop.example می‌گوید اگر SPF و DKIM رد شدند چه کنند: p=none (فقط گزارش)، p=quarantine (پوشه‌ی هرزنامه)، p=reject (نپذیر)، و rua= نشانی گزارش‌ها. در پایتون: "ip4:".startswith، برش part[4:]، و partition("=") که متن را سر اولین = سه تکه می‌کند: پیش، خود = و پس. strip() فاصله‌های دو سر را برمی‌دارد.

import ipaddress
spf = "v=spf1 ip4:198.51.100.0/24 ip4:203.0.113.25 -all"
sender = ipaddress.ip_address("198.51.100.77")
result = "fail"
for part in spf.split():
    if part.startswith("ip4:") and sender in ipaddress.ip_network(part[4:]):
        result = "pass"
print("SPF", result)
dmarc = "v=DMARC1; p=quarantine; rua=mailto:reports@shop.example"
policy = {}
for item in dmarc.split(";"):
    key, sep, value = item.strip().partition("=")
    policy[key] = value
print("DMARC policy", policy["p"])

اشتباه‌های رایج و نکته‌های دفاعی:
- TTL خیلی بلند یعنی درست کردن یک اشتباه ساعت‌ها طول می‌کشد؛ قبل از جابه‌جایی سرور TTL را کم کن.
- «DoH یعنی DNSSEC» نادرست است: یکی مسیر را رمز می‌کند، دیگری داده را امضا.
- ~all جلوی جعل را کامل نمی‌گیرد؛ بعد از آزمودن، به -all و DMARC با p=reject برس.
- subdomain takeover (به‌صورت داستان): CNAMEی که به سرویس ابری پاک‌شده اشاره می‌کند می‌تواند به دست کس دیگری بیفتد؛ رکوردهای بی‌استفاده را پاک کن.
🛡️ DNS برای مدافع هم چشم است: نام‌های بلند و تصادفی و دامنه‌های شبیه (مثل shop-example.test) نشانه‌اند (جلسه‌ی ۱۴).

مثال‌های این جلسه

چالش‌ها

  1. A DNS Answer's UDP Header (آسان)
  2. Sort the Records (آسان)
  3. The Journey of a Question (متوسط)
  4. Follow the Chain (متوسط)
  5. A Caching Resolver (سخت)
  6. SPF and DMARC (سخت)

بیشتر بخوان

← جلسه‌ی 5: مسیریابی و NAT جلسه‌ی 7: TLS و گواهی‌ها →