جلسهی 7: TLS و گواهیها TLS and Certificates
TLS چه چیزی را امن میکند و چه چیزی را نه؛ دست دادن سادهشدهی TLS 1.3؛ گواهی X.509 و زنجیرهی اعتماد از گواهی سرور تا ریشه؛ تاریخ اعتبار؛ تطبیق نام با SAN و wildcard؛ و HSTS در برابر SSL stripping. در پایتون یک زنجیرهی گواهی ساختگی را با datetime بررسی میکنی و تطبیق wildcard را مینویسی.
در این جلسه یاد میگیری
- سه چیزی که TLS میدهد (محرمانگی، درستی، احراز هویت سرور) و چیزهایی که هنوز پیداست را میگویی.
- پیامهای دست دادن TLS 1.3 را به ترتیب میچینی و forward secrecy را توضیح میدهی.
- یک زنجیرهی گواهی را بررسی میکنی: تاریخها با
datetime، اتصال issuer به subject، و ریشهی مورد اعتماد. - نام میزبان را با SAN و wildcard تطبیق میدهی و HSTS را میخوانی.
درس
⚠️ قانون طلایی این دوره: فقط با اجازهی کتبی، و فقط در محدودهی همان اجازه. هر چه یاد میگیری را روی دستگاه، حساب و آزمایشگاه خودت امتحان کن، یا روی سیستمی که صاحبش اجازهی کتبی داده، و فقط در محدودهای (scope) که در همان اجازه نوشته شده: کدام IPها و دامنهها، کدام کارها، تا چه تاریخی. دسترسی بدون مجوز، شنود ترافیک دیگران یا از کار انداختن یک سرویس، حتی «فقط برای تست»، طبق قانون جرایم رایانهای جرم است و میتواند آیندهی شغلیات را پیش از شروع خراب کند. ضعفی پیدا کردی؟ فقط به صاحبش خبر بده، از راه افشای مسئولانه (responsible disclosure)، نه در شبکههای اجتماعی. این دوره دفاعی است: همهی بستهها، لاگها و تنظیمات آن ساختگیاند.
🔁 یادت هست؟ (جلسهی ۳ و آزمایشگاه جلسهی ۴) HTTPS روی TCP پورت 443 است، پس اول دست دادن TCP (SYN، SYN-ACK، ACK) انجام میشود و بعد اولین پیام TLS. خود SYN یک شماره مصرف میکند، پس اولین بایت داده (ClientHello) با ISN + 1 شروع میشود و شمارهی بعدی seq + طول است.
isn = 9000
print("SYN seq", isn)
seq = isn + 1
client_hello = 517
print("ClientHello seq", seq)
print("next seq", seq + client_hello)TLS چه میدهد؟ محرمانگی (کسی در مسیر متن را نمیخواند)، درستی (دستکاری فهمیده میشود) و احراز هویت سرور (واقعاً با shop.example حرف میزنی). دست دادن TLS 1.3، سادهشده:
1. ClientHello: نسخهها و cipher suiteها، سهم کلید کلاینت (ECDHE)، و SNI (نام سروری که میخواهد).
2. ServerHello: انتخاب سرور و سهم کلید خودش. حالا هر دو یک راز مشترک میسازند و از اینجا همه چیز رمز است.
3. Certificate، CertificateVerify (امضا با کلید خصوصی سرور، که ثابت میکند صاحب همان گواهی است) و Finished.
4. کلاینت زنجیره و نام را بررسی میکند، Finished خودش را میفرستد، و درخواست HTTP رمزشده راه میافتد.
کلیدها موقتیاند (forward secrecy): اگر کلید سرور سال بعد دزدیده شود، ترافیک ضبطشدهی امروز باز نمیشود. ⚠️ هنوز پیداست: IPها، پورتها، SNI (مگر با ECH)، اندازه و زمان بستهها.
گواهی X.509 و زنجیرهی اعتماد. یک گواهی اینها را دارد: subject (برای چه کسی)، issuer (چه کسی امضایش کرده)، SAN (فهرست نامهای DNS مجاز)، validity (notBefore و notAfter)، کلید عمومی صاحبش، شمارهی سریال و امضای صادرکننده. زنجیره: گواهی سرور (leaf) را یک CA میانی (intermediate) امضا کرده و آن را یک CA ریشه. ریشه خودامضاست و فقط چون در trust store سیستمعامل یا مرورگر هست مورد اعتماد است. مرورگر بررسی میکند: issuer هر گواهی همان subject گواهی بعدی باشد و امضایش درست باشد، زنجیره به ریشهای مورد اعتماد برسد، تاریخها معتبر باشند، نام جور باشد و گواهی باطل (revoke) نشده باشد. ⚠️ کلید خصوصی هرگز داخل گواهی نیست و از سرور بیرون نمیرود.
پایتون: تاریخها و زنجیره. from datetime import date و date.fromisoformat("2026-10-22") یک تاریخ میسازد. تاریخها را با < و <= مقایسه میکنیم و (end - today).days تعداد روزهای مانده است. پایتون مقایسهی زنجیرهای هم دارد: start <= today <= end. زنجیره یک فهرست از دیکشنریهاست، از leaf تا نزدیک ریشه؛ chain[i]["issuer"] == chain[i + 1]["subject"] اتصال هر حلقه را میسنجد.
from datetime import date
TRUSTED = ["Example Root CA"]
chain = [
{"subject": "shop.example", "issuer": "Example Issuing CA 2", "not_before": "2026-09-01", "not_after": "2026-11-30"},
{"subject": "Example Issuing CA 2", "issuer": "Example Root CA", "not_before": "2024-01-01", "not_after": "2029-01-01"},
]
today = date.fromisoformat("2026-10-22")
for cert in chain:
start = date.fromisoformat(cert["not_before"])
end = date.fromisoformat(cert["not_after"])
print(cert["subject"], start <= today <= end, (end - today).days, "days left")
for i in range(len(chain) - 1):
print("link ok:", chain[i]["issuer"] == chain[i + 1]["subject"])
print("anchor trusted:", chain[-1]["issuer"] in TRUSTED)تطبیق نام. نام میزبان باید در SAN گواهی باشد (مرورگرهای امروزی به CN نگاه نمیکنند)، بدون توجه به بزرگی و کوچکی حروف. wildcard *.shop.example دقیقاً یک برچسب سمت چپ را میپوشاند: api.shop.example جور است، ولی shop.example (برچسبی کم) و a.b.shop.example (برچسبی زیاد) نه. در پایتون نام را با split(".") برچسببرچسب میکنیم: تعداد برچسبها باید برابر باشد و همه جز اولی یکی باشند. دو فهرست را میشود با == مقایسه کرد.
def matches(pattern, host):
pattern, host = pattern.lower(), host.lower()
if pattern.startswith("*."):
p = pattern.split(".")
h = host.split(".")
return len(p) == len(h) and p[1:] == h[1:]
return pattern == host
for host in ["api.shop.example", "shop.example", "a.b.shop.example"]:
print(host, matches("*.shop.example", host))HSTS و چند حمله و اشتباه رایج:
- SSL stripping (بهصورت داستان): کسی که در مسیر است (مثلاً یک وایفای عمومی جعلی) قربانی را روی http:// نگه میدارد. دفاع: سرور سرآیند Strict-Transport-Security: max-age=31536000; includeSubDomains میفرستد و مرورگر از آن به بعد تا max-age ثانیه فقط HTTPS میزند؛ با فهرست preload حتی بار اول.
- هشدار گواهی (منقضی، خودامضا، نام ناجور) را روی شبکهای که مال تو نیست «رد نکن»؛ دلیل توقف است.
- Certificate Transparency: هر گواهی عمومی در لاگهای عمومی ثبت میشود و صاحب دامنه میتواند گواهیهایی را که خودش نخواسته پیدا کند.
- گواهیهای کوتاهمدت (مثل ۹۰ روزهی Let's Encrypt) را خودکار تمدید کن؛ گواهی منقضی یکی از رایجترین دلیلهای از کار افتادن سایتهاست.
- بازرسی TLS در شرکتها (ریشهی خود شرکت روی دستگاههای شرکت) فقط با سیاست اعلامشده؛ روی دستگاه شخصی فقط با رضایت صاحبش.
مثالهای این جلسه
- مثال متغیر در پایتون: isn = 9000
- مثال حلقه for در پایتون: for cert in chain:
- مثال تابع در پایتون: def matches(pattern, host):
چالشها
- Before the First TLS Byte (آسان)
- The TLS 1.3 Handshake (آسان)
- Inside a Certificate? (متوسط)
- One Label Only (متوسط)
- Check the Chain (سخت)
- Name and HSTS (سخت)
بیشتر بخوان
- متغیر در پایتون: تعریف، نامگذاری و تغییر مقدار با مثال
- حلقه for در پایتون: آموزش کامل با range و مثال
- تابع در پایتون: آموزش def، پارامتر و return با مثال
← جلسهی 6: DNS از نزدیک جلسهی 8: مرور + آزمایشگاه: شبیهساز مسیریاب →