جلسهی 6: رمزنگاری: از سزار تا HTTPS Encryption: From Caesar to HTTPS
بستهها از دست خیلیها رد میشوند، پس باید رمز شوند. رمز سزار را با پایتون مینویسی و با امتحان همهی کلیدها میشکنی تا ببینی چرا رمز واقعی کلیدهای خیلی بیشتری دارد. بعد HTTPS و قفل مرورگر: هیچوقت بدون HTTPS رمز تایپ نکن.
در این جلسه یاد میگیری
- میدانی رمزنگاری یعنی پیام را طوری عوض کنیم که فقط صاحب کلید بخواندش.
- میتوانی رمز سزار را با پایتون بنویسی و با کلید منفی باز کنی.
- میدانی چرا رمز سزار با امتحان ۲۶ کلید شکسته میشود و رمز واقعی نه.
- میدانی قفل مرورگر و HTTPS یعنی چه و کجا رمز تایپ نکنی.
درس
⚠️ قانون طلایی این دوره: فقط روی دستگاه خودت یا با اجازه. هر چه یاد میگیری را فقط روی دستگاه، حساب و شبکهی خودت امتحان کن، یا جایی که صاحبش (معلم یا والدین) اجازه داده. سرک کشیدن در دستگاه یا شبکهی دیگران بدون اجازه، حتی برای شوخی یا کنجکاوی، جرم است (قانون جرایم رایانهای) و به تو و خانوادهات آسیب میزند. این دوره دربارهی دفاع است: یاد میگیریم شبکه چطور کار میکند تا از آن محافظت کنیم. چیز مشکوکی دیدی؟ به والدین یا معلمت بگو.
یادت هست در بازی نامهرسان، نامهرسان میتوانست متن را بخواند؟ در اینترنت هم هر بسته از دست چند روتر رد میشود. رمزنگاری (encryption) پیام را طوری بههم میریزد که فقط کسی که کلید دارد بتواند آن را برگرداند. بقیه فقط حروف بیمعنی میبینند.
رمز سزار: ژولیوس سزار هر حرف را ۳ تا در الفبا جلو میبرد: a میشد d، b میشد e، و hello میشد khoor. عدد ۳ کلید است. برای باز کردن، همانقدر عقب برو.
در پایتون الفبا یک متن است. letters.index("c") میگوید c چندمین حرف است (از صفر: 2) و letters[5] حرفِ جای ۵ است. % باقیماندهی تقسیم است: 27 % 26 میشود 1، پس بعد از z دوباره به اول الفبا برمیگردیم.
letters = "abcdefghijklmnopqrstuvwxyz"
print(letters.index("c"))
print(letters[5])
print(27 % 26)حالا تابع کامل سزار. برای هر حرف: اگر در الفباست جایش را با کلید جلو میبریم؛ وگرنه (فاصله، علامت) همان را نگه میداریم. result = result + … حرف تازه را به آخر جواب میچسباند. با کلید منفی پیام باز میشود.
letters = "abcdefghijklmnopqrstuvwxyz"
def caesar(text, key):
result = ""
for ch in text:
if ch in letters:
i = (letters.index(ch) + key) % 26
result = result + letters[i]
else:
result = result + ch
return result
print(caesar("hello", 3))
print(caesar("khoor", -3))شکستن سزار: فقط ۲۶ کلید ممکن هست. range(26) عددهای 0 تا 25 را میسازد و for key in range(26): همه را یکییکی امتحان میکند. کامپیوتر در یک چشم به هم زدن همه را امتحان میکند؛ تو فقط باید خطی را پیدا کنی که معنی دارد. این را فقط روی پیامهایی امتحان کن که خودت یا معلمت ساختهاید.
letters = "abcdefghijklmnopqrstuvwxyz"
def caesar(text, key):
result = ""
for ch in text:
if ch in letters:
result = result + letters[(letters.index(ch) + key) % 26]
else:
result = result + ch
return result
secret = "khoor iulhqg"
for key in range(26):
print(key, caesar(secret, -key))رمزهای امروزی مثل AES آنقدر کلید ممکن دارند (عددی با ۷۸ رقم!) که اگر همهی کامپیوترهای دنیا با هم امتحان کنند، از عمر جهان بیشتر طول میکشد. مرورگر تو هر روز از این رمزها استفاده میکند.
HTTPS و قفل مرورگر: https یعنی HTTP امن: مرورگر و سایت اول یک کلید مخفی مشترک میسازند و بعد همه چیز را رمز میکنند؛ نامهرسانهای وسط راه فقط حروف بیمعنی میبینند. قفل کنار آدرس یعنی اتصال رمز شده، نه اینکه سایت حتماً درستکار است! سایت فیشینگ هم میتواند قفل داشته باشد، پس دامنه را هم بخوان.
⚠️ قانون: هیچوقت رمز عبور را در صفحهای که با http:// (بدون s) باز شده تایپ نکن. اگر مرورگر نوشت «اتصال امن نیست» (Not secure)، رمز و اطلاعات کارت را وارد نکن و به بزرگتر بگو.
مثالهای این جلسه
- مثال عملگرها (امنیت شبکه با پایتون): print(27 % 26)
- مثال تابع (امنیت شبکه با پایتون): def caesar(text, key):
- مثال تابع (امنیت شبکه با پایتون): def caesar(text, key): — رمزنگاری: از سزار تا HTTPS
چالشها
- Shift by One (آسان)
- What the Padlock Means (آسان)
- Past the Z (متوسط)
- Where to Type a Password (متوسط)
- Finish the Cipher (سخت)
- Crack My Message (سخت)
بیشتر بخوان
- عملگرها در پایتون: حسابی، مقایسهای، منطقی و اولویت آنها
- تابع در پایتون: آموزش def، پارامتر و return با مثال
← جلسهی 5: وایفای، مودم و روتر جلسهی 7: رمز عبور و ورود دو مرحلهای →