بتل کد Battle Codeدارد باز می‌شود…

جلسه‌ی 13: گیت و گیت‌هاب Git and GitHub

کد اپت را در یک مخزن امن می‌گذاری تا تاریخچه داشته باشد و بعداً به سرور برسد.

در این جلسه یاد می‌گیری

درس

اپت تمام شد، ولی فقط روی یک کامپیوتر است. اگر آن کامپیوتر خراب شود چه؟ اگر چیزی را خراب کنی و بخواهی به دیروز برگردی چه؟ گیت برای همین است: هر بار که بگویی، از همه‌ی فایل‌ها یک عکس یادگاری می‌گیرد.

سه کلمه‌ی مهم:
مخزن (repository) پوشه‌ی پروژه به‌همراه تاریخچه‌اش است.
commit یک عکس یادگاری با یک جمله توضیح است.
push عکس‌های تازه را به گیت‌هاب می‌فرستد.
گیت برنامه‌ای روی کامپیوتر توست و گیت‌هاب سایتی است که نسخه‌ای از مخزنت را نگه می‌دارد.

قانون سن. شرایط گیت‌هاب می‌گوید باید ۱۳ سال یا بیشتر داشته باشی. اگر کمتر از ۱۳ سال داری، هرگز تاریخ تولد غلط نزن. دو راه درست داری: مخزن را در حساب کلاسی معلم بسازید، یا پوشه‌ی پروژه را ZIP کنی و به معلم بدهی. خود گیت را هنوز می‌توانی روی کامپیوترت یاد بگیری، چون گیت حساب نمی‌خواهد.

حساب گیت‌هاب را با کمک بزرگ‌ترت بساز و یک نام مستعار انتخاب کن، نه اسم واقعی و نه اسم مدرسه. نامت در گیت‌هاب برای همه دیده می‌شود. در تنظیمات ایمیل گیت‌هاب گزینه‌ی مخفی نگه داشتن ایمیل را روشن کن تا ایمیلت در commitها نیاید.

قبل از عکس گرفتن، اتاق را مرتب کن! پوشه‌ی پروژه‌ات باید این شکلی باشد. نام فایل‌ها مهم است، چون در جلسه‌ی ۱۶ سرور فقط همین نام‌ها را نشان می‌دهد.

my-quiz/
  index.html
  style.css
  app.js
  config.js
  questions.js
  questions-en.js
  .gitignore
  fonts/
    Vazirmatn-Regular.woff2
    Vazirmatn-Bold.woff2
    Vazirmatn-ExtraBold.woff2

راز (secret) چیزی است که با داشتنش می‌شود به جای تو کاری کرد: رمز، کلید AI، کلید خصوصی SSH. گیت همه‌چیز را به خاطر می‌سپارد. اگر رازی commit شود، پاک کردنش در commit بعدی کافی نیست، چون در تاریخچه می‌ماند و مخزن عمومی را همه می‌توانند بخوانند. پس از اول راهش را می‌بندیم.
فایل .gitignore به گیت می‌گوید این نام‌ها را نبین. این فایل را کنار index.html بساز:

# secrets: never in Git
.env
*.env
*.pem
*.key
id_ed25519
id_rsa

# not part of the app
node_modules/
.DS_Store
Thumbs.db

اگر با این همه یک راز به گیت رفت، اول همان کلید را باطل کن و کلید تازه بساز، بعد به بزرگ‌ترت خبر بده. باطل کردن مهم‌تر از پاک کردن است، چون شاید کسی آن را خوانده باشد. در جلسه‌ی ۱۷ دوباره به این برمی‌گردیم.

حالا خودت را یک بار به گیت معرفی کن. نام و ایمیل روی هر commit نوشته می‌شوند، پس نام مستعار و همان ایمیل مخفی گیت‌هاب را بنویس. این دو دستور فقط یک بار لازم‌اند:

git config --global user.name "your-nickname"
git config --global user.email "your-private-github-email"

در پوشه‌ی پروژه ترمینال را باز کن. init مخزن را می‌سازد، add . فایل‌ها را برای عکس آماده می‌کند و status نشان می‌دهد چه چیزی در عکس می‌آید. قبل از commit، فهرست status را بخوان: رازی در آن نباشد!

git init -b main
git add .
git status
git commit -m "First version of my quiz"

در گیت‌هاب یک مخزن تازه با نام my-quiz بساز. گزینه‌ی افزودن README را نزن تا خالی بماند. remote نشانی گیت‌هاب را به مخزنت یاد می‌دهد و push کد را می‌فرستد. گیت‌هاب برای push رمز حسابت را قبول نمی‌کند؛ معمولاً پنجره‌ای باز می‌شود تا در مرورگر تأیید کنی. به جای your-nickname نام خودت را بگذار:

git remote add origin https://github.com/your-nickname/my-quiz.git
git push -u origin main

از این به بعد هر تغییر سه قدم دارد. جمله‌ی commit را طوری بنویس که یک ماه بعد هم بفهمی چه کردی، مثلاً «مبحث فضا اضافه شد»، نه «تغییر».

git add .
git commit -m "Added the space topic"
git push

اختیاری: اولین لینک زنده‌ی رایگان. GitHub Pages فایل‌های مخزن عمومی را مجانی نشان می‌دهد. در مخزن به Settings و بعد Pages برو، Deploy from a branch را بزن، شاخه‌ی main و پوشه‌ی / (root) را انتخاب و ذخیره کن. چند دقیقه بعد اپت این‌جا باز می‌شود: https://your-nickname.github.io/my-quiz/
این فقط فایل نشان می‌دهد و سرور ندارد، پس ساخت سؤال با AI این‌جا کار نمی‌کند. صفحه‌های گیت‌هاب ممکن است عوض شوند؛ اگر دکمه‌ها فرق داشتند، راهنمای رسمی را ببین.

از کجا بفهمم درست شده؟ همه‌ی این‌ها را یکی‌یکی امتحان کن:
☐ git status می‌گوید چیزی برای commit نیست.
☐ در صفحه‌ی مخزن در گیت‌هاب فایل‌ها و پوشه‌ی fonts را می‌بینی.
☐ فایل .gitignore هم آن‌جاست و هیچ رازی در مخزن نیست.
☐ کنار commit نام مستعارت دیده می‌شود، نه اسم واقعی.
☐ اگر کمتر از ۱۳ سال داری: کدت در حساب کلاسی است یا ZIP آن را به معلم داده‌ای.

واژه‌ها
گیت | Git | برنامه‌ای که تاریخچه‌ی فایل‌ها را نگه می‌دارد
گیت‌هاب | GitHub | سایتی که نسخه‌ی مخزن را نگه می‌دارد
مخزن | repository | پوشه‌ی پروژه به‌همراه تاریخچه
ثبت | commit | یک عکس یادگاری از فایل‌ها با توضیح
فرستادن | push | فرستادن commitها به گیت‌هاب
فایل نادیده‌گیری | .gitignore | فهرست نام‌هایی که گیت نباید ببیند
راز | secret | رمز یا کلیدی که نباید کسی ببیند
نام مستعار | nickname | نام ساختگی برای حفظ حریم خصوصی

مثال‌های این جلسه

بیشتر بخوان

← جلسه‌ی 12: مال خودت کن جلسه‌ی 14: ترمینال و SSH با یک بزرگ‌تر →