بتل کد Battle Codeدارد باز می‌شود…

جلسه‌ی 14: ترمینال و SSH با یک بزرگ‌تر Terminal and SSH with an adult

می‌فهمی سرور چیست، با SSH واردش می‌شوی، نگاهی به اطراف می‌اندازی و آن را به‌روز می‌کنی.

در این جلسه یاد می‌گیری

درس

سرور یک کامپیوتر است که شبانه‌روز روشن و به اینترنت وصل است. صفحه و موس ندارد و در یک مرکز داده نشسته. وقتی کسی لینک اپت را باز می‌کند، سرور فایل‌ها را برایش می‌فرستد. برای همین اپ تو حتی وقتی کامپیوترت خاموش است زنده می‌ماند.

این جلسه را با یک بزرگ‌تر انجام بده. سرور هنوز نداری؟ اشکالی ندارد: خرید در جلسه‌ی ۱۵ است. دستورهای نگاه کردن را همین حالا در ترمینال کامپیوتر خودت تمرین کن (در ویندوز Git Bash) و بعد از جلسه‌ی ۱۵ به این‌جا برگرد و ورود و به‌روزرسانی را انجام بده. اگر معلمت سرور تمرینی دارد، با اجازه‌ی او روی همان کار کن.

سرور صفحه ندارد، پس با نوشتن با آن حرف می‌زنیم. ترمینال پنجره‌ای است که در آن دستور می‌نویسی و جواب می‌خوانی. SSH تونلی رمزنگاری‌شده است: هر چه در ترمینال خودت بنویسی روی سرور اجرا می‌شود و کسی در راه نمی‌تواند آن را بخواند. ویندوز ۱۰ و ۱۱، مک و لینوکس معمولاً ssh را آماده دارند.

دستور ورود این شکل است: نام کاربری، @ و IP سرور. هر دو را از پنل یا ایمیل تحویل سرور بردار و عدد ساختگی پایین را با IP خودتان عوض کن؛ نام کاربری هم شاید root نباشد. دفعه‌ی اول ترمینال می‌پرسد به این سرور اعتماد داری، چون اولین آشنایی است. yes بنویس. موقع نوشتن رمز هیچ چیزی روی صفحه نمی‌آید؛ این عادی است. برای خروج exit بنویس.

ssh root@203.0.113.10
exit

رمز یا کلید؟ رمز را می‌شود حدس زد؛ روبات‌ها روی اینترنت همیشه روی سرورها رمز امتحان می‌کنند. کلید SSH یک جفت فایل است: کلید عمومی مثل قفل است و روی سرور می‌ماند، و کلید خصوصی مثل کلید واقعی است و فقط روی کامپیوتر تو می‌ماند. پس بهتر است با کلید وارد شوی. کلید خصوصی را هرگز برای کسی نفرست و در گیت نگذار.

روی کامپیوتر خودت یک جفت کلید بساز. وقتی جای ذخیره را پرسید Enter بزن و بهتر است یک عبارت رمز هم بگذاری. دستور دوم کلید عمومی را نشان می‌دهد؛ دقت کن فایلی که می‌خوانی .pub داشته باشد. این یک خط را در بخش کلیدهای SSH پنل اضافه کن، یا با روش کارت بعد روی سرور بگذار.

ssh-keygen -t ed25519
cat ~/.ssh/id_ed25519.pub

راه دوم: با رمز وارد سرور شو و کلید عمومی را در فایل authorized_keys بگذار. nano یک ویرایشگر ساده است: خط را بچسبان، با Ctrl+O و Enter ذخیره کن و با Ctrl+X بیرون بیا. chmod می‌گوید فقط صاحب فایل اجازه‌ی خواندن و نوشتن دارد؛ SSH بدون این به فایل اعتماد نمی‌کند. بعد exit کن و دوباره وارد شو: اگر رمز حساب را نپرسید، کلید کار می‌کند. فعلاً ورود با رمز را نبند؛ اگر کلید گم شود بیرون می‌مانی.

mkdir -p ~/.ssh
nano ~/.ssh/authorized_keys
chmod 700 ~/.ssh
chmod 600 ~/.ssh/authorized_keys

حالا نگاه کن، بدون این‌که چیزی را عوض کنی. همه‌ی این دستورها فقط می‌خوانند:
whoami: من کی هستم؟
pwd: کجا هستم؟
ls -la: این‌جا چه هست؟
cat /etc/os-release: این چه سیستم‌عاملی است؟
df -h: چقدر دیسک مانده؟
free -h: چقدر حافظه داریم؟
uptime: چند وقت است روشن است؟
با cd /etc به یک پوشه برو و با cd ~ به خانه برگرد.

whoami
pwd
ls -la
cat /etc/os-release
df -h
free -h
uptime

قانون طلایی سرور: هر دستوری را که نمی‌فهمی اجرا نکن، حتی اگر در اینترنت یا از یک AI دیده باشی. این دوره هیچ دستور پاک‌کننده‌ای یاد نمی‌دهد. sudo یعنی «با قدرت مدیر اجرا کن»؛ با آن سرور جلوی تو را نمی‌گیرد، پس قبل از Enter خط را با بزرگ‌ترت بخوان.

نرم‌افزارها هم به‌روزرسانی امنیتی لازم دارند، چون اشکال‌هایی که پیدا می‌شوند باید بسته شوند. apt update فقط فهرست تازه را می‌گیرد و apt upgrade نصب می‌کند. -y یعنی تأیید لازم نیست. اگر هنگام ورود پیام * System restart required * دیدی، با بزرگ‌ترت sudo reboot را بزن و یک دقیقه بعد دوباره وصل شو. اگر پنجره‌ی رنگی با سؤال باز شد، گزینه‌ی پیش‌فرض را نگه دار.

sudo apt update
sudo apt upgrade -y

از کجا بفهمم درست شده؟ همه‌ی این‌ها را یکی‌یکی امتحان کن:
☐ ssh تو را وارد می‌کند و خط فرمان سرور را می‌بینی.
☐ whoami و pwd جواب می‌دهند.
☐ cat /etc/os-release نام Ubuntu را نشان می‌دهد.
☐ sudo apt update بدون خطا تمام می‌شود.
☐ کلید خصوصی فقط روی کامپیوتر خودت است و با exit بیرون آمده‌ای.

واژه‌ها
سرور | server | کامپیوتری که همیشه روشن و آنلاین است
ترمینال | terminal | پنجره‌ای برای نوشتن دستور
اس‌اس‌اچ | SSH | اتصال امن و رمزنگاری‌شده به سرور
نشانی آی‌پی | IP address | شماره‌ی یک کامپیوتر در اینترنت
کلید عمومی | public key | نیمه‌ی قفل که روی سرور می‌ماند
کلید خصوصی | private key | نیمه‌ای که هرگز کامپیوترت را ترک نمی‌کند
سودو | sudo | اجرای دستور با قدرت مدیر
به‌روزرسانی | update | نصب نسخه‌های تازه و امن‌تر

مثال‌های این جلسه

بیشتر بخوان

← جلسه‌ی 13: گیت و گیت‌هاب جلسه‌ی 15: پارس‌پک: سرور و دامنه با یک بزرگ‌تر →