جلسهی 17: هوش مصنوعی روی سرور AI on the server
دکمهی ساخت سؤال را زنده میکنی، کلید را امن نگه میداری و server.mjs را خطبهخط میفهمی.
در این جلسه یاد میگیری
- بفهمم چرا کلید فقط روی سرور است
- فایل env را با chmod 600 بسازم
- کد محدودیت و بررسی قالب را بخوانم
- بدانم اگر کلید لو رفت چه کنم
درس
هر کس در مرورگر میتواند app.js و config.js را بخواند. گذاشتن کلید AI در آنها مثل نوشتنش روی دیوار مدرسه است. هر کس بردارد، با پول بزرگترت سؤال میسازد، و روباتها مخزنهای گیت را برای پیدا کردن کلید میگردند. پس مسیر این است:
مرورگر به سرور خودت میگوید «موضوع: فضا». سرور با کلیدی که فقط خودش دارد از AI میپرسد و جواب را برمیگرداند. مرورگر هرگز کلید را نمیبیند.
حساب AI هم با بزرگتر است. ساختن حساب، پرداخت و پذیرفتن شرایط کار اوست؛ بسیاری از سرویسها سن کمینه هم دارند. سرویسی بگیرید که سازگار با OpenAI باشد، یعنی نشانی chat/completions داشته باشد؛ server.mjs به همین شکل حرف میزند.
در پنل سرویس اگر ممکن است سقف خرج بگذارید تا حتی با اشتباه یا لو رفتن کلید، خرج از آن بالاتر نرود. برای این اپ یک کلید جدا بسازید تا اگر خراب شد، فقط همان را باطل کنید. اگر هیچکدام ممکن نیست، چسباندن دستی از جلسهی ۱۱ کاملاً کافی است.
سه چیز لازم داریم: AI_URL نشانی کامل سرویس، AI_KEY کلید، و AI_MODEL نام مدل. آنها را نه در کد، که در متغیرهای محیطی میگذاریم: مقدارهایی که سیستمعامل به برنامه میدهد. جایشان فایلی بیرون از پوشهی پروژه است، پس هرگز به گیت نمیرسد. این فایل را با مجوز ۶۰۰ میسازیم، یعنی فقط صاحبش (root) میتواند بخواند و بنویسد:
sudo touch /etc/quiz-app.env
sudo chmod 600 /etc/quiz-app.env
sudo nano /etc/quiz-app.env
sudo ls -l /etc/quiz-app.envدر nano این سه خط را با مقدارهای واقعی از پنل سرویس بنویس، بدون فاصله دور = و بدون گیومه. AI_URL باید تا آخرِ chat/completions کامل باشد. دستور ls باید -rw------- و root را نشان بدهد. کلید را در چت، اسکرینشات یا تکلیف نگذار و در هیچ AI دیگری نچسبان.
AI_URL=https://YOUR-AI-SERVICE/v1/chat/completions
AI_KEY=the-key-from-your-panel
AI_MODEL=the-model-nameحالا systemd را خبر کن. فایل /etc/systemd/system/quiz.service را با sudo nano باز کن و زیر Environment=PORT=3000 خط اول پایین را اضافه کن. systemd فایل را با قدرت مدیر میخواند و مقدارها را به اپ میدهد، پس کاربر کمقدرت quiz خودش به فایل دسترسی ندارد. بعد دو دستور ترمینال را بزن.
EnvironmentFile=/etc/quiz-app.env
# then, in the terminal:
sudo systemctl daemon-reload
sudo systemctl restart quizحالا server.mjs را با هم بخوانیم. این تکه محدودیت است. برای هر IP فهرستی از زمان درخواستها نگه میدارد. filter آنهایی را که بیشتر از یک ساعت پیش بودهاند دور میریزد و push این درخواست را اضافه میکند. اگر بیش از ۲۰ تا شد true برمیگرداند و سرور با کد 429 میگوید «زیاد شد». چون هر درخواست AI پول دارد، این تکه از جیب بزرگترت محافظت میکند. فهرست در حافظه است، پس با restart پاک میشود.
const PER_HOUR = 20
const asked = new Map()
function tooMany(ip) {
const hour = 3600000
const now = Date.now()
const times = (asked.get(ip) ?? []).filter((t) => now - t < hour)
times.push(now)
asked.set(ip, times)
return times.length > PER_HOUR
}این تکه بررسی قالب است. جواب AI فقط متن است و ممکن است خراب باشد، پس به آن اعتماد نمیکنیم. باید آرایهای با ۱ تا ۱۰ عضو باشد؛ هر سؤال text پر داشته باشد، دقیقاً ۴ گزینهی پر، answer عدد صحیح ۰ تا ۳، و level یکی از سه سطح. اگر یکی نادرست بود، کل جواب رد میشود. یادت باشد: این فقط قالب را میسنجد، نه درستی علمی را!
function validQuestions(list) {
return Array.isArray(list) && list.length > 0 && list.length <= 10 && list.every((q) =>
typeof q?.text === 'string' && q.text.trim() &&
Array.isArray(q.options) && q.options.length === 4 && q.options.every((o) => typeof o === 'string' && o.trim()) &&
Number.isInteger(q.answer) && q.answer >= 0 && q.answer <= 3 &&
LEVELS.includes(q.level))
}و این در ورودی است. به ترتیب بخوان: اگر کلید نیست 503؛ اگر زیاد شده 429؛ موضوع باید متن باشد و حداکثر ۸۰ حرف، وگرنه 400؛ و اگر AI خراب شد 502. کلید فقط از process.env میآید و هرگز به مرورگر فرستاده نمیشود. readBody هم متن بزرگتر از ۲۰۰۰ حرف را رد میکند.
if (!process.env.AI_KEY) return send(res, 503, 'text/plain', 'no ai')
if (tooMany(req.socket.remoteAddress)) return send(res, 429, 'text/plain', 'too many')
try {
const { topic, lang } = JSON.parse(await readBody(req))
if (typeof topic !== 'string' || !topic.trim() || topic.length > 80) return send(res, 400, 'text/plain', 'bad topic')
return send(res, 200, 'application/json; charset=utf-8', JSON.stringify(await makeQuestions(topic.trim(), lang)))
} catch (error) {
console.error(error.message)
return send(res, 502, 'text/plain', 'ai failed')
}یک نکتهی صادقانه. req.socket.remoteAddress یعنی «چه کسی مستقیم به من وصل شده؟» پشت nginx جواب همیشه خود nginx است: 127.0.0.1. پس برای server.mjs همهی بازدیدکنندهها یک نفرند و عدد ۲۰ سقف کل همه در یک ساعت است، نه سقف هر نفر. یعنی یک نفر میتواند سهم همه را تمام کند.
دو راه درست داری:
راه ۱: همینطور بگذار. برای اپ کوچک، سقف کل ساده و حتی امنتر است، چون درخواستهای هر ساعت هیچوقت از ۲۰ بالاتر نمیرود.
راه ۲: سقف هر نفر. کارت بعد.
nginx از جلسهی ۱۶ IP واقعی را در سربرگ X-Real-IP میفرستد. در server.mjs خودت فقط این یک خط را عوض کن. اینجا امن است چون اپ فقط به 127.0.0.1 گوش میدهد، پس تنها nginx به آن میرسد و nginx هر مقدار جعلی را با IP واقعی بازدیدکننده جایگزین میکند. بدون nginx این سربرگ قابل جعل بود. قیمت این راه: ۲۰ نفر میتوانند ۴۰۰ درخواست در ساعت بزنند، پس سقف خرج پنل مهمتر میشود؛ میتوانی PER_HOUR را هم کمتر کنی. بعد commit، push و روی سرور git pull و restart.
// before
if (tooMany(req.socket.remoteAddress)) return send(res, 429, 'text/plain', 'too many')
// after
if (tooMany(req.headers['x-real-ip'] ?? req.socket.remoteAddress)) return send(res, 429, 'text/plain', 'too many')حالا دکمه را روشن کن. در config.js خودت این خط را بگذار. نشانی با / شروع میشود، یعنی «همین سایت». این یک نشانی است، نه راز؛ در config.js هرگز کلید نمیآید. commit، push و روی سرور sudo git pull. اگر نسخهی GitHub Pages هم داری، آنجا سرور نیست و این دکمه خطا میدهد.
aiEndpoint: '/api/questions',اول از ترمینال سرور امتحان کن، بدون مرورگر. خط اول باید JSON با چند سؤال بدهد. اگر ai failed دیدی، خط دوم علت را میگوید؛ مثلاً AI 401 معمولاً یعنی کلید اشتباه و AI 404 نشانی یا مدل اشتباه. یادت باشد هر آزمایش یکی از ۲۰ درخواست است و کمی پول خرج میکند.
curl -s -X POST http://127.0.0.1:3000/api/questions -H "Content-Type: application/json" -d '{"topic":"space","lang":"en"}'
sudo journalctl -u quiz -n 20 --no-pagerاگر کلید لو رفت (در گیت، چت یا اسکرینشات):
۱. همان لحظه به بزرگترت بگو. پنهان کردن گرانتر است.
۲. در پنل سرویس کلید را باطل کن (revoke). پاک کردن از فایل کافی نیست؛ کلید هنوز کار میکند.
۳. کلید تازه بساز، در /etc/quiz-app.env بگذار و sudo systemctl restart quiz بزن.
۴. گزارش مصرف پنل را نگاه کنید.
کلید لورفته یعنی کسی با پول خانوادهات کار میکند، تا جایی که سقف خرج اجازه بدهد.
AI میتواند اشتباه کند، با اعتماد به نفس کامل. پاسخ درست ممکن است غلط علامت خورده باشد یا «واقعیت» ساختگی باشد. پس مثل جلسهی ۱۱ هر سؤال را قبل از استفاده بخوان، جواب را از یک منبع معتبر چک کن و سؤالهای نامناسب را حذف کن.
از کجا بفهمم درست شده؟ همهی اینها را یکییکی امتحان کن:
☐ sudo ls -l /etc/quiz-app.env نشان میدهد -rw------- و صاحبش root است.
☐ در مخزن هیچ کلید واقعی نیست؛ git grep -n AI_KEY فقط نام متغیر در server.mjs را نشان میدهد.
☐ دستور curl سؤالهای JSON برمیگرداند.
☐ در اپ زنده، دکمهی ساخت سؤال کار میکند.
☐ config.js در مرورگر هیچ کلیدی ندارد.
☐ میدانی سقف تو کل است یا برای هر نفر، و بزرگترت سقف خرج پنل را بررسی کرده.
☐ حداقل پنج سؤال ساختهشده را خواندی و درستیشان را چک کردی.
واژهها
کلید API | API key | رمزی که برنامه با آن به سرویس وصل میشود
متغیر محیطی | environment variable | مقداری که سیستمعامل به برنامه میدهد
محدودیت نرخ | rate limit | سقف تعداد درخواست در یک زمان
سربرگ | header | یادداشت کوچک همراه درخواست
بررسی قالب | validation | چک کردن شکل داده پیش از استفاده
باطل کردن | revoke | از کار انداختن همیشگی یک کلید
سقف خرج | spending limit | بیشترین پولی که سرویس میتواند بگیرد
لو رفتن | leak | دیده شدن راز توسط دیگران
مثالهای این جلسه
- مثال پایتون در پایتون: sudo touch /etc/quiz-app.env
- مثال متغیر در پایتون: AI_URL=https://YOUR-AI-SERVICE/v1/chat/comp…
- مثال متغیر در پایتون: EnvironmentFile=/etc/quiz-app.env
- مثال دیکشنری در پایتون: const times = (asked.get(ip) ?? []).filter(…
- مثال پایتون در پایتون: function validQuestions(list) {
- مثال شرط if در پایتون: if (!process.env.AI_KEY) return send(res, 5…
- مثال شرط if در پایتون: if (tooMany(req.socket.remoteAddress)) retu…
- مثال پایتون در پایتون: aiEndpoint: '/api/questions',
- مثال پایتون در پایتون: curl -s -X POST http://127.0.0.1:3000/api/q…