جلسهی 16: آنلاین شدن Going live
اپ را روی سرور اجرا میکنی، nginx جلویش میگذاری، دامنه را وصل میکنی و HTTPS میگیری.
در این جلسه یاد میگیری
- Node و کد را روی سرور بیاورم
- اپ را با systemd همیشه روشن نگه دارم
- با nginx و رکورد A آدرس بدهم
- دیوار آتش و HTTPS را درست کنم
درس
اول نقشهی راه را ببین. وقتی کسی آدرست را باز میکند:
۱. DNS میگوید این نام کدام IP است.
۲. درخواست به سرور میرسد و دیوار آتش فقط درهای مجاز را باز میگذارد.
۳. nginx، نگهبان در، HTTPS را تحویل میگیرد و درخواست را به اپ میدهد.
۴. server.mjs روی 127.0.0.1:3000 جواب میدهد. 127.0.0.1 یعنی «فقط خود این کامپیوتر»، پس از بیرون کسی مستقیم به آن نمیرسد؛ برای همین nginx لازم است.
هر قدم را جدا میسازیم و جدا امتحان میکنیم. این جلسه را با یک بزرگتر انجام بده.
اپ تو تا حالا فقط فایل بود و یک برنامهی کوچک لازم دارد که آنها را نشان بدهد. فایل server.mjs را از نسخهی راهنما باز یا ذخیره کن و کنار index.html بگذار، بعد commit و push کن. این یک فایل آماده را در جلسهی ۱۷ خطبهخط میخوانیم. سرور فقط نامهای فهرست PUBLIC بالای آن را نشان میدهد؛ اگر فایل تازهای مثل عکس به اپ اضافه کردهای، نامش را به آن فهرست هم اضافه کن.
git add server.mjs
git commit -m "Add the small server"
git pushNode برنامهای است که JavaScript را بیرون از مرورگر اجرا میکند. با apt نصبش کن و نسخه را ببین. عدد اول باید ۱۸ یا بالاتر باشد، چون server.mjs از fetch داخلی Node استفاده میکند. اگر کمتر بود، با بزرگترت از صفحهی رسمی Node نسخهی تازهتر نصب کن. خط آخر نشان میدهد Node کجاست، معمولاً /usr/bin/node. این مسیر را نگه دار.
sudo apt update
sudo apt install -y nodejs git
node --version
command -v nodegit clone نسخهای از مخزنت را روی سرور میآورد. /opt جای معمول برنامههاست. مخزن عمومی برای clone رمز نمیخواهد و رازی هم در آن نیست. اگر کدت در گیتهاب نیست، معلم یا بزرگترت ZIP را به /opt/quiz میبرد.
بعد اپ را یک بار دستی اجرا کن. باید خط http://127.0.0.1:3000 را ببینی. این پنجره را باز بگذار و در یک ترمینال SSH دوم خط آخر را بزن؛ باید 200 چاپ شود. بعد با Ctrl+C اپ را ببند.
sudo git clone https://github.com/your-nickname/my-quiz.git /opt/quiz
cd /opt/quiz
node server.mjs
# in a second terminal:
curl -s -o /dev/null -w "%{http_code}\n" http://127.0.0.1:3000/اگر ترمینال را ببندی، اپ هم میمیرد. systemd مدیر برنامههای لینوکس است: اپ را با روشن شدن سرور اجرا میکند و اگر افتاد بالا میآورد. اول یک کاربر کمقدرت میسازیم تا اگر اپ روزی هک شد، کل سرور در خطر نباشد. بعد فایل سرویس را باز میکنیم:
sudo adduser --system --group --no-create-home quiz
sudo nano /etc/systemd/system/quiz.serviceاین متن را در فایل بگذار. User میگوید با کاربر کمقدرت اجرا شود، Restart میگوید اگر افتاد برگردد و WantedBy میگوید با روشن شدن سرور شروع شود. اگر مسیر Node تو فرق داشت، ExecStart را عوض کن.
[Unit]
Description=My Quiz app
After=network.target
[Service]
User=quiz
Group=quiz
WorkingDirectory=/opt/quiz
Environment=PORT=3000
ExecStart=/usr/bin/node /opt/quiz/server.mjs
Restart=on-failure
RestartSec=5
[Install]
WantedBy=multi-user.targetdaemon-reload فایل تازه را به systemd نشان میدهد و enable --now سرویس را هم روشن میکند و هم برای روشن شدنهای بعدی ثبت میکند. در status باید active (running) ببینی؛ با q بیرون بیا. اگر خطا بود، خط journalctl آخرین پیامهای اپ را نشان میدهد.
sudo systemctl daemon-reload
sudo systemctl enable --now quiz
sudo systemctl status quiz
sudo journalctl -u quiz -n 20 --no-pagerحالا nginx. این برنامه روی درِ ۸۰ منتظر میماند و درخواست را به اپ ما میرساند. به این کار پروکسی معکوس میگویند. نصب کن و فایل سایت را باز کن:
sudo apt install -y nginx
sudo nano /etc/nginx/sites-available/quizاین را بنویس و my-quiz.ir را با دامنهی خودت عوض کن. server_name میگوید این تکه برای کدام نام است و proxy_pass درخواست را به اپ میدهد. خطهای proxy_set_header نام سایت و IP واقعی بازدیدکننده را به اپ میرسانند؛ در جلسهی ۱۷ به آن نیاز داریم.
server {
listen 80;
listen [::]:80;
server_name my-quiz.ir www.my-quiz.ir;
location / {
proxy_pass http://127.0.0.1:3000;
proxy_set_header Host $host;
proxy_set_header X-Real-IP $remote_addr;
proxy_set_header X-Forwarded-Proto $scheme;
}
}فایلهای sites-available فقط نوشتهاند؛ با یک میانبر در sites-enabled روشن میشوند. همیشه پیش از reload با nginx -t آزمایش کن: باید syntax is ok و test is successful بگوید.
sudo ln -s /etc/nginx/sites-available/quiz /etc/nginx/sites-enabled/quiz
sudo nginx -t
sudo systemctl reload nginxدیوار آتش (firewall) میگوید کدام درها باز باشند، پس ترتیب مهم است: اول در SSH را باز کن. اگر ufw را قبل از آن روشن کنی، خودت پشت در میمانی و باید از کنسول پنل برگردی.OpenSSH در ۲۲ است و Nginx Full درهای ۸۰ و ۴۴۳. اگر سرورت SSH را روی در دیگری گذاشته، اول همان را با بزرگترت باز کن. enable میپرسد مطمئنی؛ y بزن. بعد بدون بستن این پنجره، یک ورود SSH تازه را امتحان کن. ممکن است پنل هم دیوار آتش جدایی داشته باشد؛ درهای ۸۰ و ۴۴۳ آنجا هم باید باز باشند.
sudo ufw allow OpenSSH
sudo ufw allow "Nginx Full"
sudo ufw enable
sudo ufw statusحالا نام را به IP وصل کن. رکورد A یک خط در دفترچهی DNS است: «این نام، این IP». در بخش DNS پنل دو رکورد بساز:@ (خود دامنه) از نوع A به IP سرور.www از نوع A به همان IP.
پخش شدن این تغییر از چند دقیقه تا چند ساعت طول میکشد؛ صبور باش. روی کامپیوتر خودت ping را بزن. سؤال این است: آیا IP خودت را نشان میدهد؟ حتی اگر سرور به ping جواب ندهد و timeout بگیری، همان IP کنار نام مهم است. وقتی درست بود، دامنه را با http:// در مرورگر باز کن.
ping my-quiz.ir
ping www.my-quiz.irبدون HTTPS هر کس در راه میتواند ترافیک را بخواند و مرورگر میگوید «ناامن». Certbot یک گواهی رایگان از Let's Encrypt میگیرد و خودش nginx را تنظیم میکند. این کار فقط وقتی جواب میدهد که قدم قبل درست باشد، چون Let's Encrypt دامنهات را از روی اینترنت پیدا میکند. ایمیل میخواهد و باید شرایطش را بپذیری: اینجا بزرگترت ایمیل خودش را مینویسد و تصمیم میگیرد. گواهیها زمان محدودی معتبرند و خودکار تمدید میشوند؛ خط آخر تمدید را آزمایشی امتحان میکند.
sudo apt install -y certbot python3-certbot-nginx
sudo certbot --nginx -d my-quiz.ir -d www.my-quiz.ir
sudo certbot renew --dry-runهر بار که اپ را تغییر میدهی، روی کامپیوترت commit و push کن، بعد روی سرور این خطها را بزن. اپ فایلها را در هر درخواست از دیسک میخواند، پس pull کافی است؛ restart فقط وقتی لازم است که خود server.mjs عوض شده باشد. اگر تغییر را روی گوشی ندیدی، صفحه را یک بار تازه کن.
cd /opt/quiz
sudo git pull
sudo systemctl restart quizاز کجا بفهمم درست شده؟ همهی اینها را یکییکی امتحان کن:
☐ node --version عدد ۱۸ یا بالاتر را نشان میدهد.
☐ systemctl status quiz میگوید active (running) و بعد از sudo reboot هم خودش برمیگردد.
☐ sudo nginx -t میگوید test is successful.
☐ sudo ufw status فعال است و OpenSSH و Nginx Full مجازند.
☐ ping دامنه، IP خودت را نشان میدهد.
☐ https:// دامنه با قفل مرورگر باز میشود، روی دادهی موبایل گوشی هم.
☐ sudo certbot renew --dry-run موفق است.
واژهها
نود | Node.js | اجرای JavaScript بیرون از مرورگر
سرویس | service | برنامهای که systemd روشن نگه میدارد
پروکسی معکوس | reverse proxy | برنامهی جلویی که درخواست را به اپ میرساند
رکورد A | A record | خطی که نام را به IP وصل میکند
دیاناس | DNS | دفترچهی تلفن اینترنت
دیوار آتش | firewall | نگهبان درهای سرور
گواهی | certificate | مدرکی که HTTPS با آن کار میکند
در | port | شمارهی یک ورودی روی سرور
مثالهای این جلسه
- مثال پایتون در پایتون: git add server.mjs
- مثال پایتون در پایتون: sudo apt update — آنلاین شدن
- مثال پایتون در پایتون: sudo git clone https://github.com/your-nick…
- مثال پایتون در پایتون: sudo adduser --system --group --no-create-h…
- مثال متغیر در پایتون: Description=My Quiz app
- مثال پایتون در پایتون: sudo systemctl daemon-reload
- مثال پایتون در پایتون: sudo apt install -y nginx
- مثال پایتون در پایتون: server {
- مثال پایتون در پایتون: sudo ln -s /etc/nginx/sites-available/quiz …
- مثال پایتون در پایتون: sudo ufw allow OpenSSH
- مثال پایتون در پایتون: ping my-quiz.ir
- مثال پایتون در پایتون: sudo apt install -y certbot python3-certbot…
- مثال پایتون در پایتون: cd /opt/quiz
بیشتر بخوان
← جلسهی 15: پارسپک: سرور و دامنه با یک بزرگتر جلسهی 17: هوش مصنوعی روی سرور →