زبانهای برنامهنویسی
سیشارپ (C#) چیست؟ از داتنت تا بازیسازی با یونیتی
۹ دقیقه مطالعه · ۲۸ مهر ۱۴۰۵
فهرست مطالب
سیشارپ (C#) یک زبان برنامهنویسی مدرن، شیءگرا و همهمنظوره است که شرکت مایکروسافت حدود سال ۲۰۰۰ آن را معرفی کرد. طراح اصلی این زبان آندرس هایلسبرگ (Anders Hejlsberg) است و سیشارپ روی بستر داتنت (.NET) اجرا میشود. با سیشارپ میشود برنامهی ویندوز، سایت، سرویسهای اینترنتی و مهمتر از همه برای نوجوانها، بازی با موتور یونیتی (Unity) ساخت.
اگر بخواهیم کوتاه بگوییم سیشارپ چیست: زبانی است با ظاهری شبیه C و جاوا، اما مرتبتر و راحتتر، که بیشترین شهرتش را میان نوجوانها از بازیسازی گرفته است. بسیاری از بازیهای مستقل و موبایلی که میشناسید با یونیتی و سیشارپ ساخته شدهاند.
در این مقاله با تاریخچهی سیشارپ، داتنت، کاربردهای این زبان، یک نمونه کد بازی، مقایسهاش با جاوا و مسیری که از بازیسازی با پایتون به یونیتی میرسد آشنا میشوید.
سیشارپ چطور به وجود آمد؟
در اواخر دههی ۱۹۹۰ جاوا بسیار محبوب شده بود و مایکروسافت میخواست زبان مدرن خودش را برای ساختن نرمافزارهای ویندوز و اینترنت داشته باشد. این کار به تیمی به رهبری آندرس هایلسبرگ سپرده شد؛ کسی که پیش از آن زبانها و ابزارهای معروفی مثل توربو پاسکال (Turbo Pascal) و دلفی (Delphi) را طراحی کرده بود و سالها بعد طراح اصلی تایپاسکریپت (TypeScript) هم شد.
سیشارپ در سال ۲۰۰۰ معرفی شد و نسخهی اولش در سال ۲۰۰۲ همراه با داتنت منتشر شد. اسم این زبان از موسیقی آمده است: علامت شارپ (♯) در نتنویسی یعنی «نیمپرده بالاتر». پس «سیشارپ» یعنی کمی بالاتر از C. بعضیها هم میگویند علامت # شبیه چهار تا علامت + است که روی هم چیده شدهاند؛ یعنی یک قدم جلوتر از C++.
از آن زمان سیشارپ مرتب بهروز شده و امکانات تازهی زیادی گرفته است. امروز یکی از زبانهای جاافتاده و پرکاربرد دنیای نرمافزار است.
داتنت چیست و چه ربطی به سیشارپ دارد؟
سیشارپ مستقیم روی سیستمعامل اجرا نمیشود. کد آن اول به یک زبان میانی ترجمه میشود و بعد داتنت آن را اجرا میکند. این شبیه کاری است که ماشین مجازی جاوا (JVM) انجام میدهد؛ اگر مقالهی جاوا چیست؟ را خوانده باشید، این ایده برایتان آشناست.
داتنت یک بستر کامل است که چند بخش مهم دارد:
- محیط اجرا که کد را اجرا میکند و حافظه را خودکار مدیریت میکند (برنامهنویس لازم نیست خودش حافظه را آزاد کند).
- کتابخانهی بزرگ برای کار با فایل، شبکه، متن، تاریخ، پایگاه داده و خیلی چیزهای دیگر.
- ابزارها برای ساختن برنامههای دسکتاپ، وب و موبایل.
در سالهای اول، داتنت تقریباً فقط روی ویندوز کار میکرد. اما از حدود سال ۲۰۱۶ مایکروسافت نسخهی تازهای از آن را بهصورت متنباز (open source) و چندسکویی منتشر کرد که روی لینوکس و مک هم اجرا میشود. امروز سیشارپ دیگر فقط زبان ویندوز نیست.
اولین برنامه با سیشارپ
using System;
class Program
{
static void Main()
{
for (int i = 1; i <= 3; i++)
{
Console.WriteLine(quot;Level {i}");
}
}
}
این برنامه سه خط چاپ میکند: Level 1 و Level 2 و Level 3. خط اول فضای نام System را اضافه میکند که Console داخل آن است. اجرای برنامه از تابع Main شروع میشود. حلقهی for مثل زبان C سه بخش دارد: شروع، شرط ادامه و قدم بعدی. علامت $ قبل از متن هم اجازه میدهد مقدار متغیر را داخل آکولاد {i} مستقیم در متن بگذاریم؛ چیزی شبیه f-string در پایتون.
همین برنامه در پایتون فقط دو خط است:
for i in range(1, 4):
print(f"Level {i}")
مفاهیم یکیاند، ولی سیشارپ مثل جاوا ساختار بیشتری لازم دارد: کلاس، نوع متغیر (int)، آکولاد و نقطهویرگول.
یونیتی: بزرگترین دلیل نوجوانها برای یاد گرفتن سیشارپ
یونیتی (Unity) یکی از محبوبترین موتورهای بازیسازی دنیاست. با یونیتی بازیهای دوبعدی و سهبعدی برای کامپیوتر، موبایل و کنسولها ساخته میشود و زبان اصلی نوشتن منطق بازی در آن، سیشارپ است. خود موتور یونیتی با C++ نوشته شده، اما بازیساز رفتار شخصیتها، دشمنها، امتیاز و مرحلهها را با اسکریپتهای سیشارپ تعریف میکند.
یک اسکریپت ساده در یونیتی
using UnityEngine;
public class Mover : MonoBehaviour
{
public float speed = 5f;
void Update()
{
float x = Input.GetAxis("Horizontal");
transform.Translate(x * speed * Time.deltaTime, 0, 0);
}
}
این اسکریپت به یک شیء در بازی (مثلاً سفینه یا شخصیت) چسبانده میشود. تابع Update را یونیتی در هر فریم، یعنی چندین بار در ثانیه، صدا میزند. Input.GetAxis("Horizontal") میگوید بازیکن کلید چپ یا راست را زده یا نه (عددی بین منفی یک و یک). بعد شیء به اندازهی سرعت ضرب در زمان گذشته از فریم قبل (Time.deltaTime) به چپ یا راست جابهجا میشود. چون speed عمومی (public) است، میشود آن را بدون تغییر کد، در محیط یونیتی کم و زیاد کرد.
همین ایده با پایتون و Pygame Zero
اگر در دورهی بازیسازی بتل کد کار کرده باشید، این ایده برایتان آشناست. در Pygame Zero هم یک تابع update داریم که مدام اجرا میشود:
WIDTH = 600
HEIGHT = 400
ship = Actor("ship", (300, 350))
def draw():
screen.clear()
ship.draw()
def update():
if keyboard.left:
ship.x -= 5
if keyboard.right:
ship.x += 5
میبینید که منطق دقیقاً یکی است: در هر فریم بررسی کن کدام کلید فشرده شده و شیء را جابهجا کن. کسی که این منطق را با پایتون فهمیده باشد، در یونیتی فقط باید با نحو سیشارپ و محیط ویرایشگر یونیتی آشنا شود.
یونیتی نرمافزاری نسبتاً سنگین است و به کامپیوتر نسبتاً قوی نیاز دارد. همچنین بعضی سرویسها و حسابهای کاربری خارجی، از جمله گاهی خود یونیتی، ممکن است برای کاربران ایرانی محدودیت داشته باشند. پیش از شروع، این موضوع را در نظر بگیرید.
کاربردهای دیگر سیشارپ
برنامههای دسکتاپ ویندوز
سیشارپ سالهاست یکی از زبانهای اصلی ساختن نرمافزارهای ویندوزی است؛ از برنامههای حسابداری و انبارداری گرفته تا ابزارهای داخلی شرکتها. در ایران هم نرمافزارهای زیادی برای ویندوز با سیشارپ و داتنت نوشته شدهاند و این زبان در بازار کار نرمافزار جایگاه شناختهشدهای دارد.
وب و سرور با ASP.NET
با چارچوب ASP.NET میشود بخش پشتی (back-end) سایتها و سرویسهای اینترنتی را با سیشارپ ساخت. یعنی همان بخشی که اطلاعات کاربران را ذخیره میکند، ورود به حساب را بررسی میکند و به درخواستها جواب میدهد. البته ظاهر سایت، یعنی چیزی که در مرورگر میبینید، همچنان با HTML و CSS و جاوااسکریپت ساخته میشود. برای آشنایی با این بخش، مقالهی HTML و CSS چیست؟ را ببینید.
موبایل و چیزهای دیگر
با ابزارهای داتنت میشود برنامهی موبایل هم ساخت، و سیشارپ در سرویسهای ابری، ابزارهای خط فرمان و حتی برنامههای واقعیت مجازی (که خیلیهایشان با یونیتی ساخته میشوند) هم استفاده میشود.
سیشارپ در مقایسه با جاوا
سیشارپ و جاوا شباهت زیادی به هم دارند و خیلیها آنها را «پسرعموی هم» میدانند. هر دو شیءگرا هستند، نحوی شبیه C دارند، روی یک محیط اجرای میانی کار میکنند و حافظه را خودکار مدیریت میکنند.
| ویژگی | سیشارپ | جاوا |
|---|---|---|
| سازنده | مایکروسافت (۲۰۰۰) | سان مایکروسیستمز (۱۹۹۵) |
| محیط اجرا | داتنت | ماشین مجازی جاوا (JVM) |
| بازیسازی | زبان اصلی یونیتی | مادهای ماینکرفت Java Edition |
| کاربرد رایج | ویندوز، وب، بازی | سرور، نرمافزار سازمانی، اندروید قدیمی |
تفاوتها بیشتر در جزئیات است. سیشارپ معمولاً زودتر امکانات تازهی زبانی را اضافه کرده و نوشتنش کمی کوتاهتر است. جاوا در دنیای سرورهای بزرگ و اندروید قدیمیتر حضور گستردهتری دارد. خبر خوب این است که اگر یکی را خوب یاد بگیرید، یادگرفتن دیگری بسیار سریع خواهد بود.
چه کسی و چه زمانی سیشارپ یاد بگیرد؟
سیشارپ از زبانهایی مثل C یا C++ سادهتر است، اما برای کودکان و نوجوانهای تازهکار باز هم زبان اول ایدهآلی نیست. کلاس، نوع داده، آکولاد و نقطهویرگول از همان برنامهی اول لازماند. علاوه بر آن، یونیتی محیطی بزرگ با منوها و تنظیمات فراوان است و یاد گرفتن همزمان یک زبان تازه و یک موتور بازی پیچیده میتواند گیجکننده باشد.
مسیر بهتر این است که اول مفاهیم برنامهنویسی و منطق بازی را با پایتون یاد بگیرید، چند بازی کوچک کامل بسازید، و بعد، معمولاً در دورهی متوسطهی اول یا دوم، سراغ سیشارپ و یونیتی بروید. اینطور وقتی وارد یونیتی میشوید، میدانید حلقهی بازی، برخورد، امتیاز و مرحله یعنی چه و فقط ابزارتان عوض شده است.
از کجا شروع کنم؟ مسیر پایتون تا یونیتی
بتل کد (Battle Code) سیشارپ یا یونیتی درس نمیدهد. آنچه در بتل کد یاد میگیرید پایتون، بازیسازی با Pygame Zero، طراحی وب، هوش مصنوعی و امنیت سایبری است. اما مسیر بازیسازی بتل کد بهترین آمادگی برای یونیتی است:
- مفاهیم پایه را در دورهی اصلی پایتون یاد بگیرید: متغیر، شرط، حلقه، تابع و لیست. جلسهی منطق بازی هم مخصوص طرز فکر بازیسازی است.
- دورهی بازیسازی با پایتون را شروع کنید. در جلسهی بازیگرها با Actor، در صفحهکلید با کنترل بازیکن و در برخورد با تشخیص برخورد آشنا میشوید؛ همان مفاهیمی که در یونیتی هم هستند.
- در جلسهی آخر، بازی خودم، یک بازی کامل از ایده تا اجرا بسازید. میتوانید از قالبهای آمادهی استودیو هم برای شروع سریعتر کمک بگیرید.
- اگر ۱۵ سال یا بیشتر دارید، با دورهی پایتون حرفهای و جلسهی کلاس و نمونه با برنامهنویسی شیءگرا آشنا شوید؛ هر اسکریپت یونیتی در واقع یک کلاس سیشارپ است.
- حالا آمادهاید سراغ سیشارپ و یونیتی بروید.
برای خواندن بیشتر دربارهی بازیسازی، مقالهی بازیسازی با پایتون را ببینید.
سؤالهای پرتکرار
سیشارپ را چه کسی ساخت؟
سیشارپ را تیمی در مایکروسافت به رهبری آندرس هایلسبرگ طراحی کرد. این زبان در سال ۲۰۰۰ معرفی شد و نسخهی اول آن همراه با داتنت در سال ۲۰۰۲ منتشر شد.
برای بازیسازی با یونیتی حتماً باید سیشارپ بلد باشم؟
برای ساختن بازی جدی با یونیتی، بله؛ چون منطق بازی در یونیتی با اسکریپتهای سیشارپ نوشته میشود. یونیتی ابزارهای تصویری هم دارد، اما بدون سیشارپ در کارهای زیادی محدود میشوید.
سیشارپ سختتر است یا پایتون؟
برای شروع، پایتون سادهتر است. در سیشارپ باید نوع متغیرها را بنویسید و حتی سادهترین برنامه به کلاس و ساختار بیشتری نیاز دارد. به همین دلیل پیشنهاد میشود اول پایتون یاد بگیرید و بعد سراغ سیشارپ بروید.
سیشارپ فقط روی ویندوز کار میکند؟
نه. در سالهای اول سیشارپ و داتنت بیشتر مخصوص ویندوز بودند، اما نسخههای جدید داتنت متنباز هستند و روی لینوکس و مک هم اجرا میشوند. بازیهای یونیتی هم روی سکوهای مختلف از جمله موبایل اجرا میشوند.
سیشارپ و جاوا چقدر شبیه هم هستند؟
خیلی شبیهاند. هر دو شیءگرا هستند، نحوی شبیه زبان C دارند و حافظه را خودکار مدیریت میکنند. کسی که یکی از این دو زبان را خوب بلد باشد، دیگری را در مدت کوتاهی یاد میگیرد.
از چند سالگی میشود یونیتی و سیشارپ را شروع کرد؟
سن دقیقی وجود ندارد، اما بیشتر نوجوانها بعد از یاد گرفتن پایههای برنامهنویسی با پایتون و ساختن چند بازی ساده، معمولاً در دورهی متوسطه، آمادگی بهتری برای یونیتی دارند. شروع زودتر بدون آن پایهها ممکن است خستهکننده باشد.