زیر سیستمعامل
زیر پنجرهها و آیکونها، لایههایی هست که کمتر دیده میشوند ولی همهچیز به آنها بند است. این کلمهها را وقتی سیستم بالا نمیآید یا درایوی دردسر میسازد، در انجمنها و راهنماها میخوانی.
پیشوند re- یعنی «دوباره»
re- به اول فعل میچسبد و یعنی «دوباره انجامش بده»: boot و reboot، start و restart، install و reinstall، load و reload، try و retry. پس اگر در راهنمایی reinstall the driver دیدی، یعنی درایور را دوباره نصب کن. تلفظش معمولاً «ری» است: ریبوت، ریاِستارت.
هشت کلمهی این درس
driver (دِرایوِر): درایور؛ برنامهای که سیستمعامل با آن یک دستگاه را میگرداند
driver در انگلیسی یعنی راننده، کسی که ماشین را میگرداند. در کامپیوتر، driver برنامهی کوچکی است که سیستمعامل با آن یک سختافزار را «میراند»: به ویندوز میگوید با این چاپگر یا کارت گرافیک دقیقاً به چه زبانی حرف بزند. هر دستگاه زبان خودش را دارد و درایور مثل مترجم وسط میایستد. اگر درایور نصب نباشد یا قدیمی باشد، دستگاه کار نمیکند یا رفتار عجیبی دارد.
Update your graphics driver to fix the crash.
برای رفع از کار افتادن، درایور کارت گرافیکت را بهروز کن.
firmware (فِرموِر): فرمور؛ نرمافزار ثابت درون خودِ دستگاه
firm یعنی سفت و محکم. firmware چیزی میان hardware (سختافزار) و software (نرمافزار) است: برنامهای که روی تراشهی خودِ دستگاه نوشته شده و کم عوض میشود. روتر، ماوس، ساعت هوشمند و حتی ماشین لباسشویی firmware دارند و کار اصلی دستگاه را همین برنامه انجام میدهد. گاهی سازنده نسخهی تازهاش را میدهد تا باگ یا حفرهی امنیتی را ببندد؛ وسط بهروزرسانی firmware نباید برق دستگاه قطع شود.
A new firmware update fixes a security bug in the router.
یک بهروزرسانی تازهی فرمور، باگ امنیتی روتر را رفع میکند.
kernel (کِرنِل): هستهی سیستمعامل
kernel در انگلیسی یعنی مغز درون دانه، مثل مغز گردو یا دانهی ذرت. kernel هم مغز سیستمعامل است: اولین برنامهای که بعد از روشن شدن بالا میآید و تا خاموشی میماند. حافظه را بین برنامهها تقسیم میکند، نوبت پردازنده را میدهد و با درایورها به سختافزار دستور میدهد. برنامههای تو مستقیم به سختافزار دست نمیزنند، از kernel درخواست میکنند. لینوکس در اصل اسم یک kernel است.
The kernel manages memory and talks to the hardware.
هسته حافظه را مدیریت میکند و با سختافزار حرف میزند.
boot (بوت): راهاندازی شدن؛ روشن شدن و بالا آمدن سیستم
boot در انگلیسی یعنی چکمه، و این کلمه از bootstrap (بند پشت چکمه) آمده است. ضربالمثلی میگوید «خودت را با بند چکمهات بالا بکش»، یعنی کاری که ناممکن به نظر میرسد. کامپیوتر هم موقع روشن شدن همین کار را میکند: یک برنامهی خیلی کوچک، برنامهی بزرگتری را بار میکند و آن یکی سیستمعامل را. به این روند boot میگویند و boot time زمانی است که طول میکشد تا سیستم آماده شود.
The laptop boots in ten seconds from the SSD.
لپتاپ از روی SSD در ده ثانیه بالا میآید.
reboot (ریبوت): دوباره راهاندازی کردن سیستم
پیشوند re- یعنی «دوباره»، پس reboot یعنی دوباره boot کردن: سیستم را کامل خاموش و دوباره روشن کنی تا حافظه پاک شود و همهچیز از اول بالا بیاید. بعد از نصب درایور یا بهروزرسانی kernel معمولاً reboot لازم است. روی سرورها reboot یعنی چند دقیقه از دسترس خارج شدن سرویس، برای همین زمانش را از قبل اعلام میکنند.
The update is installed; please reboot your computer.
بهروزرسانی نصب شد؛ لطفاً کامپیوترت را دوباره راهاندازی کن.
BIOS (بایوس): برنامهی پایهی مادربرد که پیش از سیستمعامل اجرا میشود
basic input/output یعنی «ورودی و خروجی پایه». BIOS برنامهی کوچکی روی تراشهی مادربرد است که لحظهی روشن شدن، پیش از هر چیز اجرا میشود: قطعهها را بررسی میکند (رم هست؟ دیسک هست؟) و بعد سیستمعامل را از دیسک بار میکند. با زدن کلیدی مثل F2 یا Del در همان ثانیههای اول، وارد تنظیماتش میشوی. کامپیوترهای تازه جانشینِ آن به نام UEFI را دارند، ولی هنوز همه میگویند BIOS.
Press F2 during startup to open the BIOS settings.
موقع روشن شدن F2 را بزن تا تنظیمات بایوس باز شود.
task manager (تَسک مَنیجِر): مدیر وظایف؛ پنجرهی برنامههای در حال اجرا در ویندوز
task یعنی کار و manager یعنی مدیر. Task Manager برنامهای در ویندوز است که نشان میدهد الان چه برنامههایی در حال اجرا هستند و هر کدام چقدر پردازنده، رم، دیسک و شبکه مصرف میکنند. وقتی برنامهای هنگ کرد، از اینجا با End task میبندیاش. با Ctrl+Shift+Esc باز میشود. در مک اسمش Activity Monitor است و در لینوکس فرمان top یا htop همین کار را میکند.
Open Task Manager and end the frozen process.
مدیر وظایف را باز کن و برنامهی هنگکرده را ببند.
file system (فایل سیستِم): سیستم فایل؛ روش نظم دادن فایلها روی دیسک
file system قانون و ساختاری است که سیستمعامل با آن فایلها را روی دیسک میچیند: هر فایل کجای دیسک است، اسمش چیست، در کدام پوشه است و چه کسی اجازهی خواندنش را دارد. مثل نظام قفسهبندی یک کتابخانه: بدون آن، کتابها روی هم ریختهاند و هیچچیز پیدا نمیشود. ویندوز از NTFS، مک از APFS و لینوکس معمولاً از ext4 استفاده میکند؛ فلشمموریها اغلب FAT32 یا exFAT هستند.
FAT32 is an old file system that cannot store files over 4 GB.
FAT32 یک سیستم فایل قدیمی است که فایلهای بزرگتر از ۴ گیگابایت را نگه نمیدارد.
گزارش یک کاربر در انجمن
Solved: laptop would not boot after an update.
After the update, my laptop showed only a black screen. I opened the BIOS with F2 and saw that the SSD was still there, so the hardware was fine. The logs said the new graphics driver crashed the kernel. I removed that driver, installed the older one and did a reboot. Everything works now, and the file system was fine, so no files were lost. I also installed the new firmware for my SSD.
حل شد: لپتاپ بعد از بهروزرسانی بالا نمیآمد.
بعد از بهروزرسانی، لپتاپم فقط صفحهی سیاه نشان میداد. با F2 بایوس را باز کردم و دیدم SSD هنوز آنجاست، پس سختافزار سالم بود. گزارشها میگفتند درایور تازهی کارت گرافیک هسته را از کار انداخته. آن درایور را برداشتم، نسخهی قدیمی را نصب کردم و سیستم را دوباره راهاندازی کردم. حالا همهچیز کار میکند و سیستم فایل هم سالم بود، پس هیچ فایلی از بین نرفت. فرمور تازهی SSD را هم نصب کردم.