همزمان و ناهمزمان
گرفتن داده از اینترنت زمان میبرد و برنامه نباید در این مدت خشکش بزند. این کلمهها میگویند کد چطور هم منتظر میماند و هم به کارش ادامه میدهد.
پیشوند a- برای منفی کردن
بعضی کلمههای علمی با a- در اول منفی میشوند: synchronous (همزمان) میشود asynchronous (ناهمزمان)، typical (معمول) میشود atypical (نامعمول). این پیشوند از un- و in- و non- کمیابتر است، ولی کارش همان است.
هشت کلمهی این درس
asynchronous (اِیسینکرِنِس): ناهمزمان؛ منتظر تمام شدن کار نمیماند
synchronous یعنی همزمان و پیشوند a- آن را منفی میکند: asynchronous یعنی «نه همزمان». کد asynchronous وقتی به کاری طولانی میرسد (مثل گرفتن داده از سرور) همانجا خشکش نمیزند؛ کار را راه میاندازد، سراغ بقیهی کارها میرود و وقتی جواب رسید به آن برمیگردد. مثل وقتی که لباسها را در ماشین لباسشویی میاندازی و در این فاصله ظرف میشویی، بهجای این که جلوی ماشین بایستی. برای همین صفحه هنگام بار شدن داده قفل نمیکند.
fetch is asynchronous, so the page does not freeze while it waits.
fetch ناهمزمان است، پس صفحه در مدت انتظار قفل نمیکند.
synchronous (سینکرِنِس): همزمان؛ خطبهخط، هر کار بعد از تمام شدن قبلی
syn- یعنی «با هم» و chrono یعنی «زمان»: synchronous یعنی همزمان و هماهنگ. کد synchronous خطبهخط اجرا میشود و تا یک خط تمام نشود سراغ بعدی نمیرود. ساده و قابل پیشبینی است، ولی اگر یک خط طولانی شود، همهچیز پشتش میماند. مثل صف نانوایی با یک شاطر: تا نان نفر جلویی آماده نشود، نوبت تو نمیرسد. کد معمولی پایتون که تا حالا نوشتهای synchronous است.
A synchronous call blocks the program until it finishes.
یک فراخوانی همزمان برنامه را تا تمام شدنش نگه میدارد.
await (اِوِیت): منتظر ماندن تا یک کار ناهمزمان تمام شود
await شکل رسمیترِ wait است و یعنی «چشمبهراه چیزی بودن». در جاوااسکریپت و پایتون یک کلیدواژه است: آن را قبل از یک کار ناهمزمان مینویسی و معنیاش این است که «این تابع همینجا صبر کند تا جواب برسد، ولی بقیهی برنامه به کارش ادامه دهد». با await کد ناهمزمان را مثل کد معمولی از بالا به پایین مینویسی و میخوانی. فقط داخل تابعی که با async ساخته شده میشود آن را به کار برد.
Use await to wait for the response before reading it.
قبل از خواندن پاسخ، با await منتظر رسیدنش بمان.
promise (پرامیس): قول؛ نتیجهای که بعداً میرسد
promise یعنی قول. در جاوااسکریپت، Promise چیزی است که یک تابع ناهمزمان فوری به تو میدهد، وقتی هنوز جواب آماده نیست: «قول میدهم بعداً یا نتیجه را بدهم یا بگویم چرا نشد». مثل رسید خشکشویی: خود لباس نیست، ولی با آن بعداً لباس را میگیری. هر Promise سه حالت دارد: pending (هنوز در راه)، fulfilled (به قول عمل شد) و rejected (نشد).
fetch returns a promise, not the data itself.
fetch یک Promise برمیگرداند، نه خود داده را.
listener (لیسِنِر): شنونده؛ تابعی که منتظر یک رویداد است
listen یعنی گوش دادن و listener یعنی شنونده. در برنامهنویسی، listener تابعی است که به یک چیز وصل میکنی تا گوشبهزنگ یک رویداد بماند و هر وقت پیش آمد، اجرا شود. مثل نگهبانی که کنار در نشسته و فقط وقتی زنگ میزنند بلند میشود. در جاوااسکریپت با addEventListener آن را وصل میکنی. سرور هم همین کار را میکند: روی یک پورت listen میکند تا درخواستی برسد.
Add a click listener to the button.
یک شنوندهی کلیک به دکمه اضافه کن.
trigger (تریگِر): راه انداختن؛ باعث شروع چیزی شدن
trigger در اصل ماشه است: چیز کوچکی که با فشار دادنش اتفاق بزرگتری شروع میشود. بهعنوان فعل یعنی «باعث شروع چیزی شدن». در برنامهنویسی زیاد میشنوی: کلیک یک رویداد را trigger میکند، push کردن کد تستها را trigger میکند، یک مقدار اشتباه باگ را trigger میکند. مثل اولین مهرهی دومینو که میافتد و بقیه را میاندازد.
Every push to main triggers a new deploy.
هر push به شاخهی main یک انتشار تازه را راه میاندازد.
stream (اِستریم): جریان؛ دادهای که کمکم و پیوسته میرسد
stream در انگلیسی یعنی نهر: آبی که پیوسته میآید. در برنامهنویسی، stream دادهای است که یکجا نمیرسد؛ تکهتکه و پشت سر هم میآید و میتوانی از همان تکهی اول کار را شروع کنی. مثل فرق آب خوردن از شیر با صبر کردن برای پر شدن یک تانکر. فیلمی که آنلاین میبینی و جواب چتباتی که کلمهکلمه روی صفحه میآید هر دو stream هستند.
The server sends the answer as a stream, word by word.
سرور جواب را به شکل یک جریان، کلمهبهکلمه میفرستد.
socket (ساکِت): سوکت؛ سرِ یک اتصال شبکه در برنامه
socket در انگلیسی یعنی پریز برق: جایی که دوشاخه را میزنی تا وصل شوی. در شبکه، socket سرِ یک اتصال است در دست برنامهی تو: از آن میخوانی و در آن مینویسی و داده از سر دیگر، روی کامپیوتر دیگر، بیرون میآید. هر سوکت با یک نشانی و یک پورت شناخته میشود. WebSocket هم اتصالی است که میان مرورگر و سرور باز میماند تا هر دو هر وقت خواستند پیام بفرستند؛ چت و بازی آنلاین با آن کار میکنند.
The chat uses a web socket to receive new messages at once.
چت برای گرفتن فوری پیامهای تازه از وبسوکت استفاده میکند.
گفتوگوی دو برنامهنویس
Ali: My code prints "Promise { pending }" and not the user. Why?
Sara: Because fetch is asynchronous. It gives you a promise first, and the data comes later. Put await before fetch.
Ali: It works now! Can I also show new chat messages without a refresh?
Sara: Yes. Open a web socket. The server will stream every new message to you. Add a listener for the message event, and each new message will trigger your function.
علی: کد من بهجای کاربر، «Promise { pending }» چاپ میکند. چرا؟
سارا: چون fetch ناهمزمان است. اول یک Promise به تو میدهد و داده بعداً میرسد. قبل از fetch کلمهی await بگذار.
علی: حالا کار میکند! میتوانم پیامهای تازهی چت را هم بدون تازه کردن صفحه نشان بدهم؟
سارا: بله. یک وبسوکت باز کن. سرور هر پیام تازه را برایت میفرستد. برای رویداد message یک شنونده اضافه کن تا هر پیام تازه تابع تو را راه بیندازد.