از کد تا برنامه
کدی که مینویسی متن است؛ کامپیوتر متن اجرا نمیکند. بین فایل تو و برنامهای که کاربر باز میکند چند ابزار ایستادهاند که این درس اسمشان را یادت میدهد.
پسوند -er و -or: انجامدهنده
اگر به آخر فعل -er یا -or اضافه کنی، اسم کسی یا چیزی ساخته میشود که آن کار را میکند: compile میشود compiler (کامپایلکننده)، interpret میشود interpreter، bundle میشود bundler. همینطور format و formatter، maintain و maintainer، contribute و contributor، edit و editor. با همین یک قاعده معنی دهها اسم ابزار را حدس میزنی.
هشت کلمهی این درس
compiler (کامپایلِر): برنامهای که کل کد را یکجا به زبان ماشین ترجمه میکند
compile در انگلیسی یعنی «گردآوری و تدوین کردن». compiler برنامهای است که کد تو را که آدم میتواند بخواند، پیش از اجرا و یکجا، به زبانی که کامپیوتر میفهمد ترجمه میکند و یک فایل اجرایی تحویل میدهد. مثل مترجمی که کل کتاب را ترجمه و چاپ میکند. C، Rust و Go کامپایلر دارند. اگر کد غلط داشته باشد، کامپایلر قبل از اجرا خطا میدهد.
The compiler found two errors in your code.
کامپایلر دو خطا در کد تو پیدا کرد.
interpreter (اینتِرپرِتِر): مفسر؛ برنامهای که کد را خط به خط میخواند و اجرا میکند
interpreter در انگلیسی یعنی «مترجم شفاهی»: کسی که کنار سخنران میایستد و جمله به جمله ترجمه میکند. در برنامهنویسی هم مفسر برنامهای است که کد تو را همان لحظه، تکه به تکه، میخواند و اجرا میکند و فایل اجرایی جدایی نمیسازد. پایتون و جاوااسکریپت اینطور کار میکنند. وقتی در ترمینال python میزنی، مفسر پایتون است که باز میشود.
Select the Python interpreter you want to use in your editor.
مفسر پایتونی را که میخواهی در ادیتورت استفاده کنی انتخاب کن.
bundler (باندلِر): ابزاری که فایلهای پروژه را در چند فایل فشرده جمع میکند
bundle یعنی «بسته» یا «دسته»، مثل یک دسته چوب که با طناب بستهاند. یک پروژهی وب صدها فایل جاوااسکریپت، CSS و عکس دارد. bundler همهی اینها را دنبال میکند، به هم میچسباند، فشرده میکند و چند فایل کوچک تحویل میدهد تا مرورگر سریعتر بارشان کند. Vite، webpack و esbuild معروفاند.
The bundler combines all your JavaScript files into one.
باندلر همهی فایلهای جاوااسکریپت تو را در یک فایل جمع میکند.
runtime (رانتایم): زمان اجرا؛ یا محیطی که برنامه در آن اجرا میشود
run یعنی «اجرا شدن» و time یعنی «زمان». runtime دو معنی نزدیک دارد. اول: زمانی که برنامه در حال اجراست؛ runtime error خطایی است که وسط اجرا پیش میآید، نه موقع نوشتن یا کامپایل. دوم: محیطی که کد را اجرا میکند؛ Node.js یک runtime برای جاوااسکریپت است، یعنی برنامهای که بیرون از مرورگر کد جاوااسکریپت را اجرا میکند.
This error only happens at runtime, not when you compile.
این خطا فقط در زمان اجرا پیش میآید، نه وقتی کامپایل میکنی.
binary (باینِری): دودویی؛ فایلی از صفر و یک که متن خواندنی نیست
bi- یعنی «دو»، مثل bicycle (دوچرخه). binary یعنی «دودویی»: دستگاه شمارشی که فقط دو رقم دارد، ۰ و ۱، و کامپیوتر همهچیز را با آن نگه میدارد. به فایلی که متن نیست و اگر در ادیتور بازش کنی فقط علامتهای درهم میبینی binary file میگویند: عکس، ویدیو، برنامه. در گفتوگوی روزمره، «the binary» یعنی فایل برنامهی کامپایلشده و آمادهی اجرا.
Download the binary for your operating system and run it.
فایل باینری مخصوص سیستمعاملت را دانلود و اجرا کن.
executable (اِگزِکیوتِبِل): فایل اجرایی؛ فایلی که میشود مستقیم اجرایش کرد
execute یعنی «اجرا کردن» و پسوند -able یعنی «شدنی»: اجراشدنی. executable فایلی است که کامپیوتر میتواند مستقیم آن را به عنوان برنامه اجرا کند. در ویندوز پسوند .exe همین کلمه است. در لینوکس و مک پسوند مهم نیست؛ فایل باید اجازهی اجرا (execute permission) داشته باشد.
The build creates one executable file in the dist folder.
بیلد یک فایل اجرایی در پوشهی dist میسازد.
artifact (آرتیفَکت): خروجی ساختهشده؛ فایلی که از فرایند build بیرون میآید
artifact در انگلیسی یعنی «دستساخته»: چیزی که آدم ساخته، مثل کوزهای که باستانشناس از زیر خاک پیدا میکند. در برنامهنویسی artifact هر فایلی است که ابزارها از کد تو میسازند، نه خودت: فایل اجرایی، بستهی zip آمادهی انتشار، گزارش تست. کد را تو مینویسی؛ artifact را build تحویل میدهد.
The build artifact is uploaded after every successful run.
خروجی بیلد بعد از هر اجرای موفق آپلود میشود.
pipeline (پایپلاین): زنجیرهای از مرحلههای خودکار پشت سر هم
pipe یعنی «لوله» و pipeline یعنی «خط لوله»، مثل خط لولهی نفت که از یک سر وارد میشود و از سر دیگر بیرون میآید. در برنامهنویسی pipeline چند مرحلهی خودکار است که خروجی هر کدام ورودی بعدی میشود. معروفترینش CI/CD pipeline است: هر بار که push میکنی، خودش کد را build میکند، تستها را اجرا میکند و اگر همهچیز درست بود منتشرش میکند.
The pipeline failed because one of the tests did not pass.
پایپلاین شکست خورد چون یکی از تستها قبول نشد.
دو راه برای اجرای کد
How does your code become a program?
Some languages, like C and Rust, use a compiler. It reads all your code and creates a binary: an executable file that the computer can run directly.
Other languages, like Python, use an interpreter. It reads your code and runs it line by line, so you need the Python runtime on every computer.
On the web, a bundler joins your JavaScript files into one small file.
In a team, a pipeline does all of this for you after every push and saves the result as a build artifact.
کد تو چطور به برنامه تبدیل میشود؟
بعضی زبانها، مثل C و Rust، کامپایلر دارند. کامپایلر همهی کد تو را میخواند و یک باینری میسازد: یک فایل اجرایی که کامپیوتر میتواند مستقیم اجرایش کند.
زبانهای دیگر، مثل پایتون، مفسر دارند. مفسر کد تو را میخواند و خط به خط اجرا میکند، برای همین روی هر کامپیوتر باید رانتایم پایتون نصب باشد.
در وب، باندلر فایلهای جاوااسکریپت تو را در یک فایل کوچک یکی میکند.
در تیم، یک پایپلاین بعد از هر پوش همهی این کارها را برایت انجام میدهد و نتیجه را به شکل خروجی بیلد نگه میدارد.