جلسهی 25: ورودی را باور نکن Never Trust Input
هر چیزی که از بیرون برنامه میآید (کاربر، فرم، فایل) میتواند اشتباه یا خرابکارانه باشد. یاد میگیریم ورودی را قبل از استفاده بررسی کنیم: نوع، طول، حروف مجاز؛ و چرا eval روی متن کاربر ممنوع است.
در این جلسه یاد میگیری
- در پایان این جلسه میتوانم بگویم «ورودی را باور نکن» یعنی چه و چرا مهم است.
- در پایان این جلسه میتوانم با
isdigitوtry/exceptبررسی کنم یک متن عدد است یا نه. - در پایان این جلسه میتوانم طول و حروف مجاز یک ورودی را با فهرست سفید کنترل کنم.
- در پایان این جلسه میدانم چرا
evalروی متن کاربر خطرناک است و به جایش چه کنم.
درس
⚠️ در این جلسه ورودیهای «خراب» میسازیم تا برنامهی خودمان را امتحان کنیم. فرستادن ورودی خراب به سایت یا برنامهی دیگران، حتی برای «تست»، بدون اجازهی کتبی صاحبش جرم است. همهچیز اینجا شبیهسازیشده و دفاعی است. اگر در برنامهای واقعی مشکلی دیدی، به معلم یا مدیر سایت خبر بده.
قانون شمارهی یک برنامهنویس امن: هر ورودی مهمان غریبه است. کاربر ممکن است به جای سن، حرف بنویسد؛ به جای اسم، هزار کاراکتر بچسباند؛ یا عمداً متنی بفرستد که برنامه را خراب کند. برنامهی خوب قبل از استفاده، ورودی را بررسی میکند و اگر درست نبود، مؤدبانه رد میکند.
بررسی نوع، راه اول: isdigit() میگوید آیا متن فقط از رقم ساخته شده. برای عدد منفی یا اعشاری جواب نمیدهد، اما برای «سن» عالی است.
for text in ["12", "abc", "1 2", "-5", ""]:
print(repr(text), text.isdigit())راه دوم: سعی کن تبدیلش کنی و خطا را بگیر. int("abc") یک ValueError میدهد؛ با try/except به جای اینکه برنامه بترکد، خودمان تصمیم میگیریم چه شود. این روش منفی و فاصلهی اضافی را هم قبول میکند.
def to_int(text):
try:
return int(text)
except ValueError:
return None
print(to_int("42")) # 42
print(to_int(" -7 ")) # -7
print(to_int("4x2")) # Noneبررسی طول و حروف: یک نام کاربری نباید ۵۰۰۰ حرف باشد و نباید <، ; یا فاصله داشته باشد. به جای فهرست «حروف بد» (که همیشه چیزی از قلم میافتد)، فهرست سفید (allow-list) بساز: فقط این حروف مجازند، بقیه رد. string.ascii_lowercase + string.digits + "_" یک فهرست سفید خوب برای نام کاربری است.
import string
ALLOWED = string.ascii_lowercase + string.digits + "_"
def valid_username(name):
if not (3 <= len(name) <= 16):
return False
for ch in name:
if ch not in ALLOWED:
return False
return True
print(valid_username("sara_12")) # True
print(valid_username("sa ra")) # False
print(valid_username("x")) # Falseقبل از بررسی، ورودی را تمیز کن: strip() فاصلههای دو طرف را میبرد و lower() حروف را کوچک میکند. این «نرمالسازی» باعث میشود " Sara " و "sara" یکی حساب شوند و بررسیها سادهتر باشند. اول تمیز کن، بعد بررسی کن، بعد استفاده کن.
raw = " Sara "
name = raw.strip().lower()
print(repr(name)) # 'sara'و حالا بزرگترین ممنوع: eval(). این تابع هر متنی را به عنوان کد پایتون اجرا میکند. اگر بنویسی eval(input()) و کاربر به جای 2 + 3 بنویسد __import__("os").system("...")، کامپیوتر تو دستور او را اجرا میکند! این کد را اجرا نکن؛ فقط ببین چقدر ساده است. ماشینحساب امن، متن را خودش میشکند: "2 + 3".split() → عدد، عملگر، عدد؛ هر سه را جداگانه بررسی میکند و فقط عملگرهای فهرست سفید را حساب میکند.
# DANGEROUS - never do this:
# result = eval(user_text)
# the user could type: __import__("os").system("delete everything")
def safe_calc(text):
parts = text.split()
if len(parts) != 3 or not parts[0].isdigit() or not parts[2].isdigit():
return "invalid"
a, op, b = int(parts[0]), parts[1], int(parts[2])
if op == "+":
return a + b
if op == "-":
return a - b
return "invalid"
print(safe_calc("2 + 3")) # 5
print(safe_calc("__import__('os')")) # invalidاشتباههای رایج: ۱) فقط بررسی کردن طرف مرورگر (جاوااسکریپت) و نه در سرور؛ مهاجم مرورگر را دور میزند. ۲) فهرست سیاه به جای فهرست سفید. ۳) int() بدون try/except که با یک حرف برنامه را میترکاند. ۴) eval یا exec روی هر متنی که از بیرون آمده، حتی «برای تست».
مثالهای این جلسه
- مثال حلقه for (امنیت سایبری با پایتون): for text in ["12", "abc", "1 2", "-5", ""]:
- مثال مدیریت خطا با try (امنیت سایبری با پایتون): try:
- مثال تابع (امنیت سایبری با پایتون): def valid_username(name):
- مثال رشته (امنیت سایبری با پایتون): name = raw.strip().lower()
- مثال تابع (امنیت سایبری با پایتون): def safe_calc(text):
چالشها
- Digits Only (آسان)
- Safe Age (آسان)
- Username Allow-list (متوسط)
- Clean First (متوسط)
- Safe Calculator (سخت)
- Form Validator (سخت)
- Username Validator (متوسط)
- Safe Number Parser (متوسط)
بیشتر بخوان
- حلقه for در پایتون: آموزش کامل با range و مثال
- مدیریت خطا با try و except در پایتون: آموزش کامل با مثال
- تابع در پایتون: آموزش def، پارامتر و return با مثال
- رشته در پایتون: آموزش کامل string با مثال و جدول متدها
← جلسهی 24: پروژه: سامانهی ورود امن جلسهی 26: تزریق با مثال ساختگی →