بتل کد Battle Codeدارد باز می‌شود…

جلسه‌ی 10: بخش‌بندی، VLAN، Zero Trust و VPN Segmentation, VLANs, Zero Trust and VPNs

چرا شبکه‌ی تخت خطرناک است و بخش‌بندی چطور جلوی حرکت جانبی مهاجم را می‌گیرد: VLAN و برچسب 802.1Q، ACL بین بخش‌ها؛ Zero Trust (هر درخواست را بسنج: هویت، سلامت دستگاه، کمترین دسترسی)؛ و VPN سایت‌به‌سایت و دسترسی از راه دور با ایده‌ی IPsec و WireGuard. در پایتون یک ماتریس دسترسی، یک موتور سیاست و مسیریابی کلیدمحور WireGuard را می‌سازی.

در این جلسه یاد می‌گیری

درس

⚠️ قانون طلایی این دوره: فقط با اجازه‌ی کتبی، و فقط در محدوده‌ی همان اجازه. هر چه یاد می‌گیری را روی دستگاه، حساب و آزمایشگاه خودت امتحان کن، یا روی سیستمی که صاحبش اجازه‌ی کتبی داده، و فقط در محدوده‌ای (scope) که در همان اجازه نوشته شده: کدام IPها و دامنه‌ها، کدام کارها، تا چه تاریخی. دسترسی بدون مجوز، شنود ترافیک دیگران یا از کار انداختن یک سرویس، حتی «فقط برای تست»، طبق قانون جرایم رایانه‌ای جرم است و می‌تواند آینده‌ی شغلی‌ات را پیش از شروع خراب کند. ضعفی پیدا کردی؟ فقط به صاحبش خبر بده، از راه افشای مسئولانه (responsible disclosure)، نه در شبکه‌های اجتماعی. این دوره دفاعی است: همه‌ی بسته‌ها، لاگ‌ها و تنظیمات آن ساختگی‌اند.

🔁 یادت هست؟ (جلسه‌ی ۷ و مرور جلسه‌ی ۸) با date.fromisoformat تاریخ می‌ساختیم و (end - today).days روزهای مانده‌ی گواهی بود. امروز همین حساب در Zero Trust به کار می‌آید: «آخرین به‌روزرسانی این دستگاه چند روز پیش بوده؟» و «گواهی دستگاه هنوز معتبر است؟».

from datetime import date
not_after = date.fromisoformat("2026-11-30")
today = date.fromisoformat("2026-10-22")
print(today <= not_after, (not_after - today).days)

بخش‌بندی و VLAN. در شبکه‌ی تخت هر دستگاه به همه می‌رسد؛ مهاجمی که یک لپ‌تاپ را گرفته از آن به سرورها و دوربین‌ها می‌رود (حرکت جانبی، lateral movement). VLAN یک شبکه‌ی لایه‌ی ۲ منطقی روی همان سوئیچ‌هاست: پورت‌های VLAN 20 فقط با VLAN 20 حرف می‌زنند. پورت access یک VLAN دارد و frameهایش برچسب ندارند؛ پورت trunk چند VLAN را می‌برد و هر frame یک برچسب 802.1Q چهاربایتی بعد از MAC مبدأ دارد: 0x8100 و بعد ۱۶ بیت TCI: ۳ بیت اولویت (PCP)، ۱ بیت DEI و ۱۲ بیت VLAN ID (۱ تا ۴۰۹۴). ترافیک بین VLANها باید از روتر، سوئیچ لایه‌ی ۳ یا دیواره‌ی آتش رد شود، و همان‌جا ACL اعمال می‌شود. یک طرح رایج: ۱۰ کارمندان، ۲۰ دانش‌آموزان و مهمان‌ها، ۳۰ سرورها، ۴۰ دوربین‌ها و اینترنت اشیا، ۹۹ مدیریت. در پایتون tci & 0x0FFF دوازده بیت پایین و tci >> 13 سه بیت بالا را می‌دهد.

tag = bytes.fromhex("8100a01e")
tpid = int.from_bytes(tag[0:2], "big")
tci = int.from_bytes(tag[2:4], "big")
print(hex(tpid), "priority", tci >> 13, "vlan", tci & 0x0FFF)

ACL بین بخش‌ها. سیاست را مثل یک ماتریس بنویس: از کدام بخش به کدام بخش، چه پورت‌هایی. هر چه نیامده ممنوع است. در پایتون: بخش هر IP را از زیرشبکه‌اش پیدا کن (ipaddress) و دیکشنری‌ای بساز که کلیدش جفت (از، به) است و مقدارش یک set از پورت‌های مجاز ({443, 445}؛ و set() یعنی هیچ). ALLOWED.get(pair, set()) برای جفتی که نیست set خالی می‌دهد.

import ipaddress
ZONES = {"staff": "10.10.10.0/24", "students": "10.10.20.0/24", "servers": "10.10.30.0/24", "iot": "10.10.40.0/24"}
ALLOWED = {("staff", "servers"): {443, 445}, ("students", "servers"): {443}, ("iot", "servers"): set()}

def zone_of(addr):
    ip = ipaddress.ip_address(addr)
    for name in ZONES:
        if ip in ipaddress.ip_network(ZONES[name]):
            return name
    return "unknown"

pair = (zone_of("10.10.20.7"), zone_of("10.10.30.5"))
print(pair, 445 in ALLOWED.get(pair, set()), 443 in ALLOWED.get(pair, set()))

Zero Trust: هرگز اعتماد نکن، همیشه بسنج (NIST SP 800-207). در فکر قدیمی «قلعه و خندق»، هر کس داخل شبکه بود (یا با VPN وصل شد) به همه چیز می‌رسید. در Zero Trust شبکه‌ی «امن داخلی» وجود ندارد و هر درخواست جدا سنجیده می‌شود: چه کسی (هویت با احراز قوی و MFA)، با چه دستگاهی (مدیریت‌شده، به‌روز، دیسک رمزشده، آنتی‌ویروس یا EDR روشن)، به چه منبعی (کمترین دسترسی بر اساس نقش)، و در چه شرایطی (زمان، مکان، ریسک)، و این سنجش در طول جلسه هم تکرار می‌شود. هر دسترسی از یک نقطه‌ی اجرای سیاست (PEP) رد می‌شود که از موتور تصمیم سیاست (PDP) می‌پرسد. ریزبخش‌بندی (microsegmentation) و ثبت همه چیز در لاگ هم بخشی از آن است.

پایتون: یک موتور سیاست. برای هر منبع نیازهایش را در یک دیکشنری بنویس و درخواست را به ترتیب بسنج؛ اولین شرطی که برقرار نیست دلیل رد است و آن را برمی‌گردانیم. پیغام رد باید بگوید چرا، تا کاربر بداند چه کند (MFA را روشن کند، دستگاه را به‌روز کند) و تحلیلگر در لاگ ببیند.

RESOURCES = {
    "payroll": {"group": "finance", "mfa": True, "max_patch_days": 14},
    "wiki": {"group": "staff", "mfa": False, "max_patch_days": 60},
}

def decide(user_groups, mfa, patch_days, resource):
    need = RESOURCES.get(resource)
    if need is None:
        return "DENY: unknown resource"
    if need["group"] not in user_groups:
        return "DENY: not in group " + need["group"]
    if need["mfa"] and not mfa:
        return "DENY: MFA required"
    if patch_days > need["max_patch_days"]:
        return "DENY: device not patched"
    return "ALLOW"

print(decide(["staff", "finance"], True, 3, "payroll"))
print(decide(["staff"], True, 3, "payroll"))
print(decide(["staff", "finance"], False, 3, "wiki"))

VPN. سایت‌به‌سایت: دو دروازه دو شبکه‌ی دفتر را به هم وصل می‌کنند (شبکه به شبکه). دسترسی از راه دور: یک لپ‌تاپ به شبکه‌ی شرکت. IPsec دو بخش دارد: IKE که کلیدها را توافق می‌کند (UDP 500، و 4500 وقتی NAT در راه است) و ESP که بسته‌ها را رمز می‌کند؛ در حالت tunnel کل بسته‌ی اصلی داخل یک بسته‌ی تازه می‌رود. WireGuard کوچک و تازه است و روی UDP کار می‌کند؛ هر طرف یک کلید عمومی و فهرست AllowedIPs دارد، که دو کار می‌کند (cryptokey routing): برای بسته‌ی بیرون‌رونده مثل جدول مسیریابی است (کدام peer این مقصد را می‌گیرد؟ طولانی‌ترین پیشوند)، و برای بسته‌ی ورودی مثل ACL است (بسته‌ای که از peer X آمده باید مبدأش داخل AllowedIPs همان X باشد). مثلاً AllowedIPs = 10.8.0.2/32 برای لپ‌تاپ علی. split tunnel فقط زیرشبکه‌های شرکت را از تونل می‌فرستد و full tunnel همه چیز را. ⚠️ VPN به‌تنهایی Zero Trust نیست: بعد از وصل شدن، شبکه‌ی تخت باز هم در دسترس است. این‌ها VPN شرکت و آزمایشگاه‌اند؛ همیشه طبق قانون و قوانین سازمانت.

حمله‌ها و اشتباه‌های رایج:
- VLAN hopping (به‌صورت داستان): دستگاهی که وانمود می‌کند سوئیچ است تا پورتش trunk شود (دفاع: خاموش کردن مذاکره‌ی خودکار trunk، مثل DTP، روی پورت‌های access)، یا double tagging با native VLAN (دفاع: VLAN 1 را native نگذار و native را یک VLAN بی‌استفاده کن).
- «VLAN یعنی امنیت» نادرست است: بدون ACL بین VLANها فقط نظم است، نه مرز.
- رابط‌های مدیریتی (سوئیچ، دوربین، چاپگر) در VLAN مدیریت، فقط از سیستم‌های مدیرها.
- دوربین‌ها و اینترنت اشیا جدا؛ مهمان‌ها فقط به اینترنت.
- حساب VPN کارمندی که رفته باید همان روز بسته شود.

مثال‌های این جلسه

چالش‌ها

  1. Days Since the Last Patch (آسان)
  2. Which VLAN? (آسان)
  3. The Access Matrix (متوسط)
  4. Moat or Zero Trust? (متوسط)
  5. A Policy Engine (سخت)
  6. Cryptokey Routing (سخت)

بیشتر بخوان

← جلسه‌ی 9: دیواره‌ی آتش: قانون‌های stateful، شکل iptables و DMZ جلسه‌ی 11: IDS و IPS: قانون‌هایی مثل Snort و Suricata →