جلسهی 2: زیرشبکهبندی و VLSM Subnetting and VLSM
CIDR، ماسک، آدرس شبکه و broadcast و تعداد میزبانهای قابل استفاده؛ تقسیم یک /24 به /26ها؛ و VLSM: به هر تیم کوچکترین زیرشبکهای که جایش میشود. اول با ماژول ipaddress، بعد همان را با عملگرهای بیتی << و & با دست حساب میکنی، همان سؤالهایی که در مصاحبهی شبکه میپرسند.
در این جلسه یاد میگیری
- از روی
/پیشوندماسک، تعداد آدرسها و تعداد میزبانهای قابل استفاده را میگویی. - آدرس شبکه، broadcast و بازهی قابل استفادهی یک آدرس با پیشوند را با روش اندازهی بلوک پیدا میکنی.
- با
ipaddress(ip_network،ip_interface،in،subnets) و با<<،&و|همینها را در پایتون حساب میکنی. - یک طرح VLSM میچینی: بزرگترین نیاز اول، هر کدام کوچکترین بلوکی که جا میشود.
درس
⚠️ قانون طلایی این دوره: فقط با اجازهی کتبی، و فقط در محدودهی همان اجازه. هر چه یاد میگیری را روی دستگاه، حساب و آزمایشگاه خودت امتحان کن، یا روی سیستمی که صاحبش اجازهی کتبی داده، و فقط در محدودهای (scope) که در همان اجازه نوشته شده: کدام IPها و دامنهها، کدام کارها، تا چه تاریخی. دسترسی بدون مجوز، شنود ترافیک دیگران یا از کار انداختن یک سرویس، حتی «فقط برای تست»، طبق قانون جرایم رایانهای جرم است و میتواند آیندهی شغلیات را پیش از شروع خراب کند. ضعفی پیدا کردی؟ فقط به صاحبش خبر بده، از راه افشای مسئولانه (responsible disclosure)، نه در شبکههای اجتماعی. این دوره دفاعی است: همهی بستهها، لاگها و تنظیمات آن ساختگیاند.
🔁 یادت هست؟ (جلسهی ۱) یک آدرس IPv4 در سرآیند بسته ۴ بایت است و هر بایت ۸ بیت: روی هم ۳۲ بیت. با bytes.fromhex و اندیس هر بایت را یک عدد ۰ تا ۲۵۵ میدیدیم. امروز همین ۳۲ بیت را دو تکه میکنیم: بیتهای شبکه و بیتهای میزبان.
addr = bytes.fromhex("c6336407")
print(list(addr))
print(addr[0], addr[3], len(addr) * 8, "bits")CIDR: در 192.168.10.77/26 عدد /26 یعنی ۲۶ بیت اول آدرس شبکه است و ۶ بیت باقی میزبان. ماسک همین را با بیت میگوید: ۲۶ تا یک و ۶ تا صفر، یعنی 255.255.255.192. تعداد آدرسهای یک زیرشبکه 2 (32 - p) است و میزبانهای قابل استفاده دو تا کمتر، چون اولی آدرس شبکه است و آخری broadcast. این جدول را حفظ کن: /24 ← ۲۵۶ آدرس، ۲۵۴ میزبان؛ /25 ← ۱۲۶؛ /26 ← ۶۲؛ /27 ← ۳۰؛ /28 ← ۱۴؛ /29 ← ۶؛ /30 ← ۲. در پایتون format(192, "08b") عدد را به شکل ۸ بیت نشان میدهد و 2 6 یعنی ۲ به توان ۶.
print(format(255, "08b"), format(192, "08b"), format(224, "08b"))
for p in [24, 26, 27, 30]:
total = 2 ** (32 - p)
print(f"/{p}: {total} addresses, {total - 2} usable")روش اندازهی بلوک (سریعترین راه در امتحان): در /26 عدد آخر ماسک 192 است، پس اندازهی بلوک 256 - 192 = 64 است و زیرشبکهها از 0، 64، 128 و 192 شروع میشوند. برای 192.168.10.77/26: عدد ۷۷ بین ۶۴ و ۱۲۸ است، پس
- آدرس شبکه 192.168.10.64 (همهی بیتهای میزبان صفر)،
- broadcast 192.168.10.127 (همهی بیتهای میزبان یک، یکی قبل از بلوک بعد)،
- بازهی قابل استفاده .65 تا .126، یعنی ۶۲ میزبان.
در /28 بلوک ۱۶ است: 10.1.1.100/28 در بلوک ۹۶ تا ۱۱۱ است.
پایتون: ماژول ipaddress. ip_network("192.168.10.64/26") یک زیرشبکه میسازد و netmask، network_address، broadcast_address و num_addresses را دارد. ip_address("192.168.10.77") in net میپرسد آدرس داخل زیرشبکه هست یا نه. اگر بیتهای میزبان صفر نباشند (ip_network("192.168.10.77/26")) خطای ValueError میگیری؛ برای «آدرس با پیشوندش» از ip_interface استفاده کن که .network دارد. IPv6 هم همینطور کار میکند: ip_network("2001:db8:1::/64") (زیرشبکههای IPv6 معمولاً /64اند).
import ipaddress
net = ipaddress.ip_network("192.168.10.64/26")
print(net.netmask, net.network_address, net.broadcast_address)
print(net.num_addresses, "addresses,", net.num_addresses - 2, "usable")
print(ipaddress.ip_address("192.168.10.77") in net)
iface = ipaddress.ip_interface("192.168.10.77/26")
print(iface.network)
print(ipaddress.ip_network("2001:db8:1::/64").num_addresses)همان با دست: عملگرهای بیتی. int(ip_address(...)) آدرس را یک عدد ۳۲ بیتی میکند و ip_address(عدد) برش میگرداند.
- << بیتها را به چپ هل میدهد (از راست صفر میآید): 1 << 3 میشود 8. >> به راست.
- & (AND): فقط جایی ۱ که هر دو ۱ باشند. ip & mask بیتهای میزبان را صفر میکند: آدرس شبکه.
- | (OR): جایی ۱ که یکی ۱ باشد. network | host_bits همهی بیتهای میزبان را یک میکند: broadcast.
- ~ بیتها را برعکس میکند؛ چون پایتون عدد را بیانتها میبیند، بعدش & 0xFFFFFFFF (۳۲ تا یک) میزنیم.
ماسک /p: (0xFFFFFFFF << (32 - p)) & 0xFFFFFFFF.
import ipaddress
ip = int(ipaddress.ip_address("192.168.10.77"))
p = 26
mask = (0xFFFFFFFF << (32 - p)) & 0xFFFFFFFF
network = ip & mask
broadcast = network | (~mask & 0xFFFFFFFF)
print(ipaddress.ip_address(mask))
print(ipaddress.ip_address(network), ipaddress.ip_address(broadcast))
print(format(ip & 0xFF, "08b"), format(mask & 0xFF, "08b"))تقسیم و VLSM. net.subnets(new_prefix=26) یک /24 را چهار /26 میکند. ولی تیمها هماندازه نیستند، پس VLSM (Variable Length Subnet Mask): ۱) نیازها را از بزرگ به کوچک بچین؛ ۲) برای هر کدام کوچکترین p را بگیر که 2 ** (32 - p) - 2 دستکم به اندازهی نیاز باشد؛ ۳) از اول فضا پشت سر هم بده. چون بلوکها از بزرگ به کوچکاند، هر کدام سر جای درستش شروع میشود. مثال برای 192.168.50.0/24: فروش ۵۰ میزبان ← 192.168.50.0/26؛ IT ۲۵ ← .64/27؛ مهمانها ۱۲ ← .96/28؛ لینک بین دو روتر ۲ ← .112/30. سؤالهای مصاحبه: «/27 چند میزبان؟» (۳۰)؛ «broadcast آدرس 10.1.1.100/28؟» (10.1.1.111)؛ «کوچکترین زیرشبکه برای ۱۰۰ میزبان؟» (/25).
import ipaddress
office = ipaddress.ip_network("192.168.50.0/24")
for sub in office.subnets(new_prefix=26):
print(sub, sub.num_addresses - 2, "usable")اشتباههای رایج و نکتهی امنیتی:
- فراموش کردن «منهای ۲» (جز /31 برای لینک نقطهبهنقطه و /32 برای یک میزبان تنها).
- زیرشبکهی نابهجا: 192.168.1.32/26 شبکه نیست، چون بلوکهای /26 از ۰، ۶۴، ۱۲۸ و ۱۹۲ شروع میشوند.
- قاطی کردن بازهها: خصوصی (RFC 1918): 10.0.0.0/8، 172.16.0.0/12، 192.168.0.0/16؛ مستندسازی (برای مثالها و کتابها): 192.0.2.0/24، 198.51.100.0/24، 203.0.113.0/24 و در IPv6 2001:db8::/32.
🛡️ زیرشبکه پایهی بخشبندی است: مهمانها، کارمندها، سرورها و دوربینها هر کدام زیرشبکهی خودشان، و دیوارهی آتش بین آنها قانون میگذارد (جلسههای ۹ و ۱۰). شبکهی تخت یعنی یک لپتاپ آلوده به همه چیز میرسد.
مثالهای این جلسه
- مثال متغیر در پایتون: addr = bytes.fromhex("c6336407")
- مثال حلقه for در پایتون: for p in [24, 26, 27, 30]:
- مثال متغیر در پایتون: net = ipaddress.ip_network("192.168.10.64/2…
- مثال تاپل و مجموعه در پایتون: mask = (0xFFFFFFFF << (32 - p)) & 0xFFFFFFFF
- مثال حلقه for در پایتون: for sub in office.subnets(new_prefix=26):
چالشها
- Four Bytes (آسان)
- Hosts in a /27 (آسان)
- Find the Network (متوسط)
- Inside or Outside? (متوسط)
- Subnet by Hand (سخت)
- A VLSM Plan (سخت)
بیشتر بخوان
- متغیر در پایتون: تعریف، نامگذاری و تغییر مقدار با مثال
- حلقه for در پایتون: آموزش کامل با range و مثال
- تاپل و مجموعه (tuple و set) در پایتون: آموزش با مثال
← جلسهی 1: مدل OSI و TCP/IP: درون یک بسته جلسهی 3: TCP از نزدیک، UDP و ICMP →