جلسهی 18: بکاپ Backup
هارد میسوزد، گوشی گم میشود، باجافزار فایلها را قفل میکند. تنها دفاع واقعی بکاپ است، و بکاپی که دستی باشد فراموش میشود. امروز اسکریپت بکاپ: کپی با shutil.copy، اسم با تاریخ، قانون ۳-۲-۱، و چرخش: فقط چند نسخهی آخر را نگه دار.
در این جلسه یاد میگیری
- با
shutil.copy(src, dst)فایل و باshutil.copytreeپوشه را کپی میکنی. - اسم بکاپ را با تاریخ میسازی (
projects_2026-11-09.zip) تا نسخهها روی هم نوشته نشوند. - قانون ۳-۲-۱ را میدانی و میدانی چرا بکاپ روی همان هارد بکاپ نیست.
- چرخش را پیاده میکنی: نسخهها را مرتب میکنی و فقط
kتای آخر را نگه میداری.
درس
🛡️ قانون این دوره: اسکریپت فقط نشان میدهد یا میسازد. اسکریپتهای ما فایل میخوانند، لیست میکنند، میسازند و کپی میکنند؛ هیچوقت چیزی را بیخبر پاک نمیکنند. همهچیز در یک پوشهی تمرینی خالی اجرا میشود که هر بار از نو ساخته میشود، پس هر چه میخواهی امتحان کن: چیزی خراب نمیشود. روی کامپیوتر خودت هم همیشه اول یک پوشهی practice بساز و فقط داخل آن کار کن.
یادت هست؟ در فاز ۲ با os.rename فایل را جابهجا کردیم؛ جابهجایی یعنی اصل فایل دیگر سر جایش نیست. بکاپ برعکس است: اصل میماند و یک کپی جای دیگری میرود. برای کپی، ماژول shutil (shell utilities) را داریم.
import os
with open("notes.txt", "w") as f:
f.write("important\n")
os.rename("notes.txt", "moved.txt")
print(sorted(os.listdir(".")))shutil.copy("notes.txt", "backup/notes.txt") یک فایل را کپی میکند (پوشهی backup باید از قبل باشد). shutil.copytree("projects", "backup/projects") یک پوشه را با همهی محتوایش کپی میکند (مقصد نباید از قبل باشد). بعد از کپی، همیشه چک کن مقصد واقعاً هست و تعداد فایلها یکی است؛ بکاپی که چک نشده، بکاپ نیست.
import os
import shutil
os.makedirs("projects", exist_ok=True)
with open("projects/game.py", "w") as f:
f.write("print('hi')\n")
os.makedirs("backup", exist_ok=True)
shutil.copy("projects/game.py", "backup/game.py")
print(sorted(os.listdir("backup")))
print(f"projects: {len(os.listdir('projects'))}, backup: {len(os.listdir('backup'))}")اگر هر شب بکاپ را با اسم ثابت projects_backup بگیری، دیشب روی پریشب نوشته میشود و اگر فایلی دیروز خراب شده باشد، نسخهی سالم هم رفته. راه حل: تاریخ در اسم: projects_2026-11-09. فرمت YYYY-MM-DD را به این دلیل انتخاب میکنیم که مرتبسازی الفباییاش همان مرتبسازی زمانی است. در اسکریپت واقعی تاریخ را از datetime.date.today() میگیری؛ در تمرینهای ما از ورودی، تا خروجی هر بار یکی باشد.
folder = "projects"
date = "2026-11-09"
name = f"{folder}_{date}"
print(name)
print(sorted(["projects_2026-11-09", "projects_2026-01-15", "projects_2026-03-01"]))قانون ۳-۲-۱: سه نسخه از داده، روی دو نوع رسانهی مختلف، که یکیاش جای دیگری باشد (هارد اکسترنال در خانهی مادربزرگ، یا فضای ابری). بکاپ روی همان هارد، بکاپ نیست: اگر هارد بسوزد یا باجافزار بگیرد، اصل و کپی با هم میروند. اسکریپت بکاپ خوب مقصدش را از تنظیمات میخواند و اگر مقصد (مثلاً فلش) وصل نبود، با پیام روشن میایستد.
بکاپ هر شب یعنی بعد از یک سال ۳۶۵ نسخه و هارد پر. چرخش (rotation): فقط k نسخهی آخر را نگه دار. چون اسمها تاریخ دارند، sorted(names) از قدیم به جدید است؛ names[:-k] قدیمیها هستند که باید بروند و names[-k:] تازهها که میمانند. این تنها جای این دوره است که اسکریپت چیزی را حذف میکند: فقط بکاپی که خودش ساخته، با یک خط چاپشده برای هر حذف، و با shutil.rmtree برای پوشه یا os.remove برای فایل.
names = ["projects_2026-03-01", "projects_2026-01-15", "projects_2026-02-10", "projects_2026-03-05"]
keep = 2
names = sorted(names)
for old in names[:-keep]:
print(f"removing {old}")
print("keeping", names[-keep:])اشتباههای رایج: shutil.copytree به مقصدی که هست خطا میدهد؛ اول با os.path.exists چک کن. تاریخ به شکل 9-11-2026 درست مرتب نمیشود؛ همیشه YYYY-MM-DD. و names[:-k] وقتی k از تعداد بیشتر است، لیست خالی میدهد (خوب است)، ولی k = 0 همه را حذف میکند؛ k را قبلش بررسی کن.
مثالهای این جلسه
- مثال کار با فایل (اسکریپتنویسی با پایتون): with open("notes.txt", "w") as f: — بکاپ
- مثال کار با فایل (اسکریپتنویسی با پایتون): with open("projects/game.py", "w") as f:
- مثال f-string (اسکریپتنویسی با پایتون): name = f"{folder}_{date}"
- مثال حلقه for (اسکریپتنویسی با پایتون): for old in names[:-keep]:
چالشها
- Is That a Backup? (آسان)
- The Backup Name (آسان)
- Copy and Check (متوسط)
- Rotation Plan (متوسط)
- (Harder) Rotate for Real (سخت)
- (Harder) Dated Folder Backup (سخت)
بیشتر بخوان
- کار با فایل در پایتون: خواندن، نوشتن و ذخیرهی اطلاعات
- f-string و قالببندی متن در پایتون: اعشار، هزارگان و همترازی
- حلقه for در پایتون: آموزش کامل با range و مثال
← جلسهی 17: تنظیمات بیرون کد جلسهی 19: وقتی چیزی خراب میشود →