زبانهای برنامهنویسی
تایپاسکریپت (TypeScript) چیست؟ راهنمای کامل
۱۱ دقیقه مطالعه · ۲۸ مهر ۱۴۰۵
فهرست مطالب
تایپاسکریپت (TypeScript) یک زبان برنامهنویسی است که شرکت مایکروسافت در سال ۲۰۱۲ معرفی کرد. تایپاسکریپت در واقع همان جاوااسکریپت است بهعلاوهی یک چیز مهم: نوعها (types). شما کنار متغیرها و تابعها مینویسید که هر کدام چه جور دادهای نگه میدارند، و ابزار تایپاسکریپت قبل از اجرای برنامه بررسی میکند که جایی اشتباه نکرده باشید. بعد کد را به جاوااسکریپت معمولی تبدیل میکند تا در مرورگر یا Node.js اجرا شود.
به زبان سادهتر: اگر جاوااسکریپت یک دفترچهی آزاد است که هر چیزی را در هر جایش میشود نوشت، تایپاسکریپت همان دفترچه است با خطکشی و برچسب؛ آزادیاش سر جایش است، اما خیلی از اشتباهها را قبل از اینکه به کاربر برسند نشان میدهد. در این مقاله میبینیم تایپاسکریپت چیست، چه مشکلی را حل میکند، چه شکلی دارد، کجا استفاده میشود و یک دانشآموز چه زمانی بهتر است سراغش برود.
تایپاسکریپت از کجا آمد؟
جاوااسکریپت در دههی ۱۹۹۰ برای کارهای کوچک در صفحههای وب ساخته شد؛ مثلاً اینکه با کلیک روی یک دکمه پیامی نمایش داده شود. اما کمکم برنامههای خیلی بزرگی با آن نوشته شد: ایمیلهای تحت وب، نقشههای آنلاین، ویرایشگرهای متن و ابزارهای کاری که صدها هزار خط کد دارند. در چنین پروژههایی یک مشکل جدی پیدا شد: جاوااسکریپت نوع متغیرها را از قبل نمیداند و خیلی از خطاها فقط وقتی برنامه اجرا میشود و به همان خط میرسد خودشان را نشان میدهند.
مایکروسافت که خودش پروژههای بزرگ جاوااسکریپتی داشت، برای حل این مشکل تایپاسکریپت را ساخت و در اکتبر ۲۰۱۲ نسخهی اول آن را عمومی کرد. طراح اصلی تایپاسکریپت آندرس هلزبرگ (Anders Hejlsberg) است؛ همان کسی که پیشتر زبان سیشارپ (C#) و پیش از آن Turbo Pascal و Delphi را طراحی کرده بود. تایپاسکریپت از روز اول متنباز (open source) بوده و هر کسی میتواند رایگان از آن استفاده کند.
«ابرمجموعهی جاوااسکریپت» یعنی چه؟
معمولاً میگویند تایپاسکریپت یک ابرمجموعه (superset) از جاوااسکریپت است. یعنی هر کد جاوااسکریپت درست، یک کد تایپاسکریپت درست هم هست. شما میتوانید یک فایل .js را به .ts تغییر نام بدهید و کمکم نوعها را به آن اضافه کنید. همین ویژگی باعث شد شرکتها بتوانند بدون دور ریختن کدهای قدیمیشان، قدمبهقدم به تایپاسکریپت مهاجرت کنند.
نکتهی مهم دیگر این است که مرورگرها تایپاسکریپت را مستقیم اجرا نمیکنند. کامپایلر تایپاسکریپت (به اسم tsc) نوعها را بررسی میکند و بعد آنها را از کد پاک میکند تا جاوااسکریپت خالص باقی بماند. پس نوعها فقط کمککار برنامهنویس هستند و در زمان اجرا وجود ندارند.
نوع ایستا چیست و چرا مهم است؟
زبانها را از نظر نوع داده به دو دستهی کلی تقسیم میکنند. در زبانهای پویا (dynamic) مثل جاوااسکریپت و پایتون، نوع یک متغیر هنگام اجرا معلوم میشود و میتواند عوض شود. در زبانهای ایستا (static) مثل جاوا، سیشارپ و تایپاسکریپت، نوعها قبل از اجرا بررسی میشوند.
یک مثال آشنا از جاوااسکریپت: اگر عددی را که کاربر در یک کادر وارد کرده با عدد دیگری جمع کنید، ممکن است بهجای جمع، دو متن به هم چسبیده شوند. در جاوااسکریپت حاصل "2" + 3 میشود "23" و هیچ خطایی هم نمایش داده نمیشود. این باگهای بیصدا در برنامههای بزرگ دردسر زیادی درست میکنند.
حالا همین را در تایپاسکریپت ببینید:
function add(a: number, b: number): number {
return a + b;
}
console.log(add(2, 3)); // 5
console.log(add("2", 3));
// خطا: Argument of type 'string' is not assignable
// to parameter of type 'number'.
در خط اول گفتهایم تابع add دو ورودی از نوع number (عدد) میگیرد و یک عدد برمیگرداند. وقتی به اشتباه یک متن به آن میدهیم، تایپاسکریپت همان لحظه، حتی قبل از اجرا، زیر کد خط قرمز میکشد و میگوید متن را نمیشود جای عدد گذاشت.
چند خطای دیگر که تایپاسکریپت میگیرد
غلط تایپی در اسم یک ویژگی یکی از رایجترین باگهاست. در جاوااسکریپت نتیجهاش فقط یک undefined بیصداست، اما تایپاسکریپت حتی پیشنهاد اصلاح میدهد:
const user = { name: "Sara", age: 12 };
console.log(user.nmae);
// خطا: Property 'nmae' does not exist on type
// '{ name: string; age: number; }'. Did you mean 'name'?
اینجا ما هیچ نوعی ننوشتهایم؛ تایپاسکریپت خودش از روی مقدار اولیه فهمیده که user یک name متنی و یک age عددی دارد. به این توانایی استنتاج نوع (type inference) میگویند و باعث میشود لازم نباشد همهجا نوع بنویسید.
یک خطای مشهور دیگر کار با مقدارهایی است که ممکن است خالی (null) باشند. وقتی حالت سختگیرانهی تایپاسکریپت (strict) روشن باشد، این را هم میگیرد:
function shout(text: string | null) {
return text.toUpperCase();
// خطا: 'text' is possibly 'null'.
}
علامت | یعنی «یا»: ورودی یا متن است یا null. تایپاسکریپت یادآوری میکند که اگر ورودی خالی باشد، برنامه هنگام اجرا از کار میافتد؛ پس اول باید با یک if خالی نبودنش را بررسی کنید.
اینترفیسها: توصیف شکل داده
در برنامههای واقعی با دادههایی سروکار داریم که چند بخش دارند؛ مثلاً یک دانشآموز اسم، پایه و شاید یک لقب دارد. در تایپاسکریپت میشود شکل چنین دادهای را با اینترفیس (interface) توصیف کرد:
interface Student {
name: string;
grade: number;
nickname?: string; // علامت ? یعنی اختیاری
}
function welcome(s: Student): string {
return `Hello ${s.name}, grade ${s.grade}`;
}
welcome({ name: "Reza", grade: 8 }); // درست
welcome({ name: "Mina" });
// خطا: Property 'grade' is missing ...
اینترفیس Student مثل یک قرارداد است: هر چیزی که قرار است دانشآموز حساب شود باید name متنی و grade عددی داشته باشد و nickname را میتواند داشته باشد یا نداشته باشد. اگر جایی از برنامه دادهی ناقص بفرستد، تایپاسکریپت همانجا خبر میدهد.
فایدهی بزرگتر: ویرایشگر باهوشتر
یکی از چیزهایی که برنامهنویسها بیشتر از همه در تایپاسکریپت دوست دارند، کمکی است که ویرایشگر کد میکند. چون ویرایشگر شکل دادهها را میداند، وقتی مینویسید s. فهرست دقیق ویژگیها را پیشنهاد میدهد، اسم تابعها را کامل میکند و اگر اسم یک ویژگی را عوض کنید، میتواند همهی جاهای استفادهاش را در کل پروژه با هم عوض کند. در پروژهای با هزاران فایل، این یعنی صرفهجویی جدی در وقت و کمتر شدن ترس از تغییر دادن کد.
کد تایپاسکریپت چطور اجرا میشود؟
مسیر معمول این است:
- کد را در فایلی با پسوند
.ts(یا.tsxبرای React) مینویسید. - کامپایلر تایپاسکریپت نوعها را بررسی میکند و اگر خطایی باشد گزارش میدهد.
- کامپایلر نوعها را حذف میکند و یک فایل
.jsمیسازد. - فایل جاوااسکریپت در مرورگر یا Node.js اجرا میشود.
برای اینکه ببینید چه چیزی حذف میشود، تابع add بالا بعد از کامپایل تقریباً این شکلی میشود:
function add(a, b) {
return a + b;
}
همانطور که میبینید، نتیجه جاوااسکریپت معمولی است. به همین خاطر تایپاسکریپت هیچ چیز جدیدی به مرورگر اضافه نمیکند و هر جا جاوااسکریپت کار میکند، کد تایپاسکریپتِ کامپایلشده هم کار میکند.
در سالهای اخیر برخی محیطهای اجرا، مثل Deno و Bun و نسخههای جدید Node.js، میتوانند فایلهای تایپاسکریپت را مستقیم اجرا کنند؛ البته در پشت صحنه همان کار پاک کردن نوعها را انجام میدهند. برای امتحان کردن سریع تایپاسکریپت هم سایت رسمی آن یک محیط آنلاین به اسم TypeScript Playground دارد که بدون نصب، کد را در مرورگر بررسی و تبدیل میکند.
تایپاسکریپت کجا استفاده میشود؟
تایپاسکریپت امروز یکی از پراستفادهترین زبانها در دنیای وب است. چند نمونهی مشخص:
- ویرایشگر VS Code: خود ویرایشگر محبوب Visual Studio Code که مایکروسافت ساخته، با تایپاسکریپت نوشته شده است.
- Angular: فریمورک Angular که گوگل نگهداری میکند، از نسخهی ۲ به بعد با تایپاسکریپت نوشته شده و پروژههای Angular هم بهطور پیشفرض تایپاسکریپتی هستند.
- پروژههای بزرگ React: بسیاری از تیمهایی که با React کار میکنند، بهخصوص در پروژههای بزرگ، تایپاسکریپت را انتخاب میکنند. ابزارهای ساخت پروژه مثل Vite و Next.js هم قالب آمادهی تایپاسکریپتی دارند.
- سمت سرور: با Node.js میشود سرورهای وب را هم با تایپاسکریپت نوشت؛ به این ترتیب یک تیم میتواند هم بخش کاربری و هم سرور را با یک زبان بنویسد.
- همین سایت: بخش بزرگی از کد سایت بتلکد هم با تایپاسکریپت و React نوشته شده است.
در بازار کار ایران هم، بهطور کلی، آگهیهای برنامهنویسی فرانتاند (frontend) معمولاً در کنار جاوااسکریپت و React، آشنایی با تایپاسکریپت را هم میخواهند. یعنی اگر کسی بخواهد در آینده برنامهنویس وب شود، دیر یا زود با تایپاسکریپت روبهرو خواهد شد.
تایپاسکریپت یا جاوااسکریپت؟ مقایسهی کوتاه
| موضوع | جاوااسکریپت | تایپاسکریپت |
|---|---|---|
| سازنده و سال | برندن آیک، ۱۹۹۵ | مایکروسافت (آندرس هلزبرگ)، ۲۰۱۲ |
| بررسی نوع | هنگام اجرا (پویا) | پیش از اجرا (ایستا) |
| اجرا در مرورگر | مستقیم | بعد از تبدیل به جاوااسکریپت |
| مناسب برای | شروع یادگیری، پروژههای کوچک و متوسط | پروژههای بزرگ و کار تیمی |
| سرعت نوشتن کد کوتاه | سریعتر | کمی بیشتر نوشتن دارد |
| پیدا کردن باگ پیش از اجرا | محدود | بسیار بهتر |
نکتهی مهم این جدول این است که این دو رقیب هم نیستند. تایپاسکریپت بدون جاوااسکریپت معنی ندارد؛ هر چیزی که در جاوااسکریپت یاد بگیرید، مستقیم در تایپاسکریپت به کارتان میآید. برای مقایسهی جاوااسکریپت با زبانهای دیگر میتوانید مقالهی پایتون یا جاوااسکریپت؟ را هم بخوانید.
چه زمانی تایپاسکریپت را یاد بگیرم؟
پاسخ صادقانه این است: بعد از جاوااسکریپت. تایپاسکریپت زبان مناسبی برای اولین تجربهی برنامهنویسی نیست، چون علاوه بر مفاهیم پایه (متغیر، شرط، حلقه، تابع) باید مفهوم نوعها و پیامهای خطای گاهی طولانیاش را هم بفهمید. اگر کسی هنوز نمیداند حلقه چیست، پیام «این نوع با آن نوع سازگار نیست» فقط گیجش میکند.
مسیر پیشنهادی ما برای یک دانشآموز این است:
- مفاهیم پایهی برنامهنویسی را یاد بگیرید. پایتون برای این کار عالی است، چون ساده و خواناست. اگر هنوز تصمیم نگرفتهاید از کجا شروع کنید، مقالهی بهترین زبان برای شروع کمکتان میکند.
- HTML و CSS را یاد بگیرید تا بدانید یک صفحهی وب از چه ساخته شده است.
- جاوااسکریپت را یاد بگیرید و چند پروژهی کوچک با آن بسازید؛ مثلاً یک مسابقه یا یک ماشینحساب در صفحهی وب.
- وقتی پروژههایتان بزرگتر شد، تایپاسکریپت را شروع کنید. در این مرحله فایدهاش را با پوست و استخوان حس میکنید، چون حتماً قبلاً با باگهایی روبهرو شدهاید که تایپاسکریپت جلویشان را میگیرد.
از نظر سنی، برای بیشتر دانشآموزان دورهی متوسطهی دوم که چند ماه جاوااسکریپت کار کردهاند، تایپاسکریپت قدم بعدی منطقی است. جالب اینکه اگر کسی پایتون را تا سطح پیشرفته خوانده باشد، با ایدهی نوعها هم بیگانه نیست؛ پایتون هم «راهنمای نوع» (type hints) دارد که ظاهرش خیلی شبیه تایپاسکریپت است، مثل def add(a: int, b: int) -> int.
از کجا شروع کنم؟
بتلکد تایپاسکریپت را بهصورت یک دورهی جدا آموزش نمیدهد، اما همهی پایههایی را که برای رسیدن به آن لازم دارید، در مرورگر و به زبان فارسی آموزش میدهد:
- دورهی وب: در دورهی HTML، CSS و جاوااسکریپت از ساختن اولین صفحه شروع میکنید و از جلسهی ۱۴ (سلام جاوااسکریپت) وارد جاوااسکریپت میشوید. در جلسهی ۱۵ (متغیرها و حساب) با متغیرها و عددها در جاوااسکریپت کار میکنید؛ همان جایی که فرق متن و عدد اهمیت پیدا میکند و بعدها تایپاسکریپت در آن کمکتان میکند.
- تمرین وب: بعد از هر بخش، با تمرینهای وب آموختههایتان را محکم کنید.
- پایهی برنامهنویسی با پایتون: اگر تازهکارید، دورهی اصلی پایتون مفاهیمی مثل متغیر، شرط، حلقه و تابع را قدمبهقدم یاد میدهد؛ این مفاهیم در همهی زبانها، از جمله تایپاسکریپت، یکساناند.
- برای نوجوانهای بزرگتر: دورهی پایتون پیشرفته مباحثی مثل کلاس، تستنویسی و کد تمیز را پوشش میدهد که مستقیم به کار پروژههای تایپاسکریپتی بزرگ میآیند.
برای آشنایی بیشتر با خود جاوااسکریپت، مقالهی جاوااسکریپت چیست؟ نقطهی شروع خوبی است.
سؤالهای پرتکرار
آیا تایپاسکریپت یک زبان جدا از جاوااسکریپت است؟
تایپاسکریپت را میشود یک زبان جدا حساب کرد، اما زبانی است که روی جاوااسکریپت ساخته شده است. هر کد جاوااسکریپت درست، کد تایپاسکریپت درست هم هست و تایپاسکریپت فقط امکان نوشتن نوعها و بررسی آنها را اضافه میکند. در پایان هم کد تایپاسکریپت به جاوااسکریپت تبدیل و اجرا میشود.
آیا میشود بدون بلد بودن جاوااسکریپت مستقیم تایپاسکریپت یاد گرفت؟
از نظر فنی ممکن است، اما توصیه نمیکنیم. بیشتر آموزشها و مستندات تایپاسکریپت فرض میکنند شما جاوااسکریپت را میشناسید و فقط بخش نوعها را توضیح میدهند. بهتر است اول جاوااسکریپت را در حد چند پروژهی کوچک یاد بگیرید و بعد سراغ تایپاسکریپت بروید.
آیا تایپاسکریپت برنامه را سریعتر میکند؟
نه. چون نوعها هنگام تبدیل به جاوااسکریپت پاک میشوند، برنامهی نهایی همان سرعت جاوااسکریپت را دارد. فایدهی تایپاسکریپت در سرعت اجرا نیست، در کمتر شدن باگها، خواناتر شدن کد و کمک بیشتر ویرایشگر به برنامهنویس است.
تایپاسکریپت را چه کسی ساخته است؟
تایپاسکریپت را شرکت مایکروسافت ساخته و در سال ۲۰۱۲ معرفی کرده است. طراح اصلی آن آندرس هلزبرگ است که پیش از آن زبان سیشارپ را هم طراحی کرده بود. تایپاسکریپت متنباز و رایگان است و جامعهی بزرگی از برنامهنویسها در توسعهی آن مشارکت میکنند.
برای یک نوجوان، یادگیری تایپاسکریپت چقدر ارزش دارد؟
اگر به برنامهنویسی وب علاقه دارید، ارزشش زیاد است، چون تایپاسکریپت در پروژههای حرفهای وب بسیار رایج شده است. اما زمان درستش بعد از یادگیری پایههای برنامهنویسی و جاوااسکریپت است. برای دانشآموزی که تازه شروع کرده، یادگرفتن مفاهیم پایه با پایتون یا جاوااسکریپت مهمتر از عجله برای رسیدن به تایپاسکریپت است.