بتل کد Battle Codeدارد باز می‌شود…

جلسه‌ی 9: کلید-مقدار: ساده‌ترین پایگاه داده Key-Value: The Simplest Database

شروع فاز ۲: NoSQL یعنی پایگاه داده‌هایی که جدول ندارند. ساده‌ترینشان کلید-مقدار است: هر مقدار یک اسم (کلید) دارد، مثل یک قفسه‌ی کمددار. kv.set، kv.get، kv.incr و kv.keys؛ salam.save در دوره‌ی اپ هم همین است؛ اسم‌گذاری کلیدها مثل best:Sara؛ و کاری که کلید-مقدار بلد نیست.

در این جلسه یاد می‌گیری

درس

🔐 قانون طلایی این دوره: داده‌ی آدم‌ها امانت است. پشت هر ردیف جدول یک آدم واقعی است: اسمش، کلاسش، کتاب‌هایی که خوانده. داده‌ی کسی را بدون اجازه جمع نکن، به کسی نده و برای مسخره کردن یا سرک کشیدن به کار نبر. همه‌ی داده‌های این دوره ساختگی‌اند و هر بار که برنامه را اجرا می‌کنی از اول ساخته می‌شوند، پس هر چه می‌خواهی امتحان کن: چیزی خراب نمی‌شود.

🔙 یادت هست؟ در جلسه‌ی ۷ برای گذاشتن داده اول جدول لازم بود: CREATE TABLE ستون‌ها را تعیین می‌کرد و بعد INSERT INTO ... VALUES (...) یک ردیف کامل اضافه می‌کرد. SQL خیلی منظم است: هر ردیف دقیقاً همان ستون‌ها را دارد. این برنامه به جدول scores یک امتیاز اضافه می‌کند و بعد آن را می‌خواند. حالا فکر کن فقط می‌خواهی یک عدد را یادت بماند، مثل بهترین رکورد یک بازی. این‌همه تشریفات لازم است؟

from db import show

show("INSERT INTO scores (player, game, score) VALUES ('Leila', 'Snake', 70)")
show("SELECT player, game, score FROM scores WHERE player = 'Leila'")

NoSQL یعنی «نه فقط SQL»: پایگاه داده‌هایی که داده را در جدول نگه نمی‌دارند. سه جور مهمش را در این فاز می‌بینی:
- کلید-مقدار (key-value): هر مقدار یک اسم دارد. مثل کمدهای مدرسه: شماره‌ی کمد را بدهی، چیزی که داخلش است را می‌گیری.
- سند (document): هر چیز یک کارت است با فیلدهای خودش (جلسه‌ی ۱۰).
- گراف (graph): آدم‌ها و رابطه‌هایشان، مثل «دوستِ» هم بودن (جلسه‌ی ۱۳).
هیچ‌کدام از SQL بهتر نیست؛ هر کدام برای یک جور کار ساخته شده.

کلید-مقدار فقط دو کار اصلی دارد. kv.set(key, value) مقدار را زیر اسم key می‌گذارد (اگر از قبل چیزی بود، جایش را می‌گیرد). kv.get(key) مقدار را پس می‌دهد. اگر کلید نباشد، None می‌دهد؛ یا عدد دومی که خودت بدهی: kv.get("best", 0). مقدار می‌تواند عدد، متن یا لیست باشد. پایگاه داده‌های واقعی مثل Redis دقیقاً همین‌طور کار می‌کنند و خیلی تندند، چون هیچ‌وقت لازم نیست بگردند: مستقیم سراغ همان کلید می‌روند.

from db import kv

kv.set("best", 120)
kv.set("player", "Sara")
print(kv.get("best"))
print(kv.get("player"))
kv.set("best", 150)
print(kv.get("best"))
print(kv.get("coins"))
print(kv.get("coins", 0))

در دوره‌ی اپ و بازی سایت، salam.save("todos", list) لیست کارها را نگه می‌داشت و salam.load("todos", []) پس‌اش می‌داد؛ salam.save("best", best) هم بهترین رکورد بازی را. این همان کلید-مقدار است: "todos" و "best" کلیدند. سه ابزار دیگر: kv.has(key) می‌گوید کلید هست یا نه (True یا False)، kv.delete(key) کلید را پاک می‌کند و kv.show() همه‌ی کلیدها را به ترتیب الفبا چاپ می‌کند، هر کدام در یک خط key = value (متن‌ها داخل "").

from db import kv

kv.set("todos", ["homework", "feed the cat"])
kv.set("best", 150)
kv.show()
print(kv.has("best"))
kv.delete("best")
print(kv.has("best"))

خیلی وقت‌ها فقط می‌خواهیم بشماریم: چند نفر سایت را دیدند، یک پیام چند لایک گرفت. kv.incr(key) یکی به عدد اضافه می‌کند و عدد تازه را برمی‌گرداند. اگر کلید هنوز نباشد، از 0 شروع می‌کند. kv.incr(key, 5) پنج تا اضافه می‌کند. این کار را پایگاه داده خودش انجام می‌دهد، پس اگر صد نفر هم‌زمان لایک کنند، هیچ لایکی گم نمی‌شود.

from db import kv

for i in range(3):
    kv.incr("visits")
print(kv.incr("likes", 5))
kv.show()

کلید-مقدار جدول ندارد، پس اطلاعات را در اسم کلید می‌چینیم: best:Sara یعنی «بهترین امتیاز سارا» و likes:Ali یعنی «لایک‌های علی». kv.keys("best:") همه‌ی کلیدهایی را که با best: شروع می‌شوند به ترتیب الفبا می‌دهد. برای جدا کردن اسم از کلید، split متن را سر یک علامت می‌بُرد: "best:Sara".split(":") می‌شود ['best', 'Sara']، پس [1] اسم است. ("Sara Ali".split() هم سر فاصله‌ها می‌بُرد.)

ولی دقت کن: کلید-مقدار فقط با کلید پیدا می‌کند. برای سؤال «چه کسی بیشتر از ۱۰۰ امتیاز دارد؟» باید همه‌ی کلیدها را یکی‌یکی باز کنی و نگاه کنی. با ده کلید مهم نیست؛ با ده میلیون کلید خیلی کُند است. برای چنین سؤال‌هایی SQL یا پایگاه داده‌ی سندی بهتر است.

from db import kv

kv.set("best:Sara", 150)
kv.set("best:Ali", 95)
kv.set("visits", 7)
print(kv.keys("best:"))
for key in kv.keys("best:"):
    name = key.split(":")[1]
    print(name, kv.get(key))

⚠️ اشتباه رایج: kv.get یک کپی از مقدار می‌دهد. اگر لیست را بگیری و به آن append کنی، فقط کپیِ تو عوض می‌شود و چیزی که در پایگاه داده است همان قبلی می‌ماند. باید دوباره kv.set کنی تا ذخیره شود. salam.save هم همین‌طور بود: تا دوباره ذخیره نکنی، تغییر نمی‌ماند.

from db import kv

kv.set("todos", ["homework"])
todos = kv.get("todos")
todos.append("feed the cat")
print(kv.get("todos"))
kv.set("todos", todos)
print(kv.get("todos"))

مثال‌های این جلسه

چالش‌ها

  1. A New Row in SQL (آسان)
  2. Set and Get (آسان)
  3. Count the Visits (متوسط)
  4. The Copy Trap (متوسط)
  5. Who Has More Than 100? (سخت)
  6. Like Counter (سخت)

بیشتر بخوان

← جلسه‌ی 8: پروژه: گزارش کتابخانه جلسه‌ی 10: سندها: کارت‌هایی از JSON →