زبانهای برنامهنویسی
زبان Go (گولنگ) چیست؟ زبان سرورها و ابر
۹ دقیقه مطالعه · ۲۸ مهر ۱۴۰۵
فهرست مطالب
زبان Go، که در فارسی به آن «گولنگ» (Golang) هم میگویند، یک زبان برنامهنویسی کامپایلی، ساده و سریع است که در گوگل طراحی شد و در سال ۲۰۰۹ بهطور عمومی معرفی شد. هدف سازندگانش زبانی بود که هم مثل C سریع اجرا شود و هم مثل پایتون خواندن و نوشتنش ساده باشد، و از همه مهمتر، بتواند همزمان هزاران کار را بهراحتی انجام دهد.
اگر بخواهیم کوتاه بگوییم زبان Go چیست: زبانی برای ساختن سرورها، سرویسهای اینترنتی و ابزارهای ابری است. ابزارهای معروفی مثل داکر (Docker) و کوبرنتیز (Kubernetes) که امروز بخش بزرگی از اینترنت روی آنها میچرخد، با Go نوشته شدهاند.
در این مقاله با تاریخچهی Go، فلسفهی سادگی آن، گوروتینها، کاربردها، چند نمونه کد و این سؤال آشنا میشوید که چه کسی و چه زمانی باید Go یاد بگیرد.
Go از کجا آمد؟
حدود سال ۲۰۰۷، سه مهندس در گوگل از کند بودن کامپایل برنامههای بزرگ و پیچیدگی زبانهایی که استفاده میکردند خسته شده بودند. این سه نفر رابرت گریسمر (Robert Griesemer)، راب پایک (Rob Pike) و کن تامپسون (Ken Thompson) بودند. کن تامپسون چهرهی آشنایی در تاریخ کامپیوتر است: او دههها قبل در آزمایشگاههای بل، کنار دنیس ریچی، سیستمعامل یونیکس را ساخته بود (دربارهی آن دوران در مقالهی زبان C و C++ چیست؟ بیشتر بخوانید).
آنها تصمیم گرفتند زبان تازهای طراحی کنند که برای نرمافزارهای بزرگ امروزی، با سرورهای فراوان و پردازندههای چندهستهای، مناسب باشد. Go در نوامبر ۲۰۰۹ بهصورت متنباز (open source) معرفی شد و نسخهی ۱.۰ آن، که پایهی پایداری برای پروژههای واقعی بود، در سال ۲۰۱۲ منتشر شد. نماد این زبان یک موشکور بامزهی آبی به اسم «گوفر» (Gopher) است و برنامهنویسهای Go هم گاهی خودشان را گوفر مینامند.
اسم زبان در اصل Go است. اما چون جستوجوی کلمهی کوتاه «Go» در اینترنت سخت است، خیلیها از اسم Golang استفاده میکنند که از نشانی سایت قدیمی این زبان آمده است.
سادگی: مهمترین ویژگی Go
بیشتر زبانها با گذشت زمان امکانات بیشتر و بیشتری میگیرند. سازندگان Go راه دیگری رفتند: آنها عمداً زبان را کوچک نگه داشتند. Go تعداد کمی کلمهی کلیدی دارد، فقط یک نوع حلقه (for) دارد و برای بیشتر کارها فقط یک روش اصلی پیشنهاد میکند.
نتیجهی این سادگی چند چیز است:
- خواندن کد دیگران آسان است. چون همه تقریباً یکجور کد مینویسند، وقتی وارد یک پروژهی تازه میشوید زود سر در میآورید.
- قالببندی یکسان. ابزاری به اسم
gofmtهمراه زبان است که کد را خودکار مرتب میکند. در Go بحثی سر اینکه آکولاد کجا باشد یا فاصله چقدر باشد وجود ندارد. - کامپایل خیلی سریع. حتی پروژههای بزرگ Go در زمان کوتاهی کامپایل میشوند و خروجی یک فایل اجرایی واحد است که به راحتی روی سرور اجرا میشود.
Go مثل C یک زبان کامپایلی با نوعدهی ایستا (static typing) است؛ یعنی نوع متغیرها قبل از اجرا مشخص و بررسی میشود. اما مثل جاوا و پایتون حافظه را خودکار مدیریت میکند و برنامهنویس درگیر آزاد کردن دستی حافظه نمیشود.
اولین برنامه به زبان Go
package main
import "fmt"
func main() {
for i := 1; i <= 3; i++ {
fmt.Println("Salam", i)
}
}
این برنامه سه خط چاپ میکند: Salam 1 تا Salam 3. هر برنامهی اجرایی Go در بستهای (package) به اسم main قرار دارد و از تابع main شروع میشود. بستهی fmt برای چاپ و قالببندی متن است. علامت := یعنی «یک متغیر تازه بساز و نوعش را از روی مقدار حدس بزن»؛ پس لازم نیست بنویسیم i عدد صحیح است. نکتهی جالب دیگر: در Go بر خلاف C و جاوا، آخر خطها نقطهویرگول نمیگذاریم.
همین کار در پایتون اینطور است:
for i in range(1, 4):
print("Salam", i)
پایتون هنوز کوتاهتر است، اما Go از بیشتر زبانهای کامپایلی تمیزتر و خواناتر است.
گوروتینها: هزاران کار همزمان
ویژگیای که Go را واقعاً مشهور کرد، گوروتین (goroutine) است. گوروتین یک کار سبک است که همزمان با بقیهی برنامه اجرا میشود. برای ساختن گوروتین کافی است قبل از صدا زدن یک تابع، کلمهی go را بنویسید.
چرا این مهم است؟ یک سرور را تصور کنید که همزمان هزاران نفر به آن وصل میشوند. اگر سرور بخواهد به ترتیب جواب بدهد، نفرهای آخر باید مدت زیادی صبر کنند. با گوروتینها، سرور برای هر کاربر یک کار جداگانه راه میاندازد. گوروتینها آنقدر سبکاند که یک برنامهی Go میتواند تعداد بسیار زیادی از آنها را همزمان اجرا کند.
گوروتین و کانال در یک مثال
گوروتینها با کانال (channel) با هم حرف میزنند. کانال مثل لولهای است که یک گوروتین از یک سر آن پیام میفرستد و گوروتین دیگر از سر دیگر آن را میگیرد.
package main
import "fmt"
func cook(food string, done chan string) {
done <- food + " amade shod"
}
func main() {
done := make(chan string)
go cook("pizza", done)
go cook("salad", done)
fmt.Println(<-done)
fmt.Println(<-done)
}
در این برنامه دو «آشپز» همزمان کار میکنند. make(chan string) یک کانال برای پیامهای متنی میسازد. هر بار که go cook(...) اجرا میشود، یک گوروتین تازه شروع به کار میکند. هر آشپز وقتی کارش تمام شد، پیامی در کانال میگذارد (done <- ...) و تابع main با <-done منتظر میماند تا پیام برسد. چون دو آشپز همزمان کار میکنند، ترتیب چاپ «pizza» و «salad» ممکن است در هر اجرا فرق کند.
Go کجا به کار میرود؟
ابزارهای ابری: داکر و کوبرنتیز
داکر (Docker) ابزاری است که برنامهها را همراه همهی نیازهایشان در «کانتینر» بستهبندی میکند تا روی هر سروری یکجور اجرا شوند. کوبرنتیز (Kubernetes) ابزاری است که تعداد زیادی از این کانتینرها را روی سرورهای مختلف مدیریت میکند. هر دو با Go نوشته شدهاند و بسیاری از ابزارهای دیگر دنیای ابری (cloud) و مدیریت سرور هم همینطور. برای همین Go را گاهی «زبان ابر» مینامند.
سرورها و سرویسهای اینترنتی
خیلی از شرکتها بخش پشتی (back-end) برنامههایشان را با Go مینویسند؛ مخصوصاً سرویسهایی که باید سریع باشند و تعداد زیادی درخواست همزمان را جواب بدهند. کتابخانهی استاندارد Go خودش امکانات کامل برای ساختن سرور وب دارد. در ایران هم برخی شرکتهای نرمافزاری برای سرویسهای پرترافیک خود از Go استفاده میکنند.
ابزارهای خط فرمان
چون خروجی Go یک فایل اجرایی واحد است که به نصب چیز دیگری نیاز ندارد، این زبان برای ساختن ابزارهای خط فرمان (command line) هم بسیار محبوب است.
Go برای چه کارهایی انتخاب اول نیست؟
Go برای ساختن بازیهای گرافیکی، برنامههای موبایل یا هوش مصنوعی انتخاب رایجی نیست. برای هوش مصنوعی و علم داده، پایتون با کتابخانههای فراوانش جلوتر است و برای بازیسازی، موتورهایی مثل یونیتی (با سیشارپ) رایجترند. دربارهی هوش مصنوعی، مقالهی هوش مصنوعی با پایتون را بخوانید.
Go در کنار زبانهای دیگر
| ویژگی | Go | پایتون | C |
|---|---|---|---|
| اجرا | کامپایلی | معمولاً تفسیری | کامپایلی |
| سرعت اجرا | بالا | کمتر | بسیار بالا |
| مدیریت حافظه | خودکار | خودکار | دستی |
| کار همزمان | بسیار ساده با گوروتین | ممکن، اما پیچیدهتر | دشوار |
| مناسب شروع کودکان | نه | بله | نه |
آیا Go برای بچهها و نوجوانها مناسب است؟
Go زبان سادهای است، اما «ساده برای یک برنامهنویس» با «ساده برای یک کودک تازهکار» فرق دارد. بزرگترین مزیتهای Go، یعنی سرعت، کار همزمان و مناسب بودن برای سرورها، برای کسی ارزش دارد که از قبل بداند سرور چیست و چرا همزمانی مهم است. یک نوجوان تازهکار بیشتر دوست دارد سریع چیزی ببیند: یک نقاشی، یک بازی، یک صفحهی وب. Go برای این کارها ابزار مناسبی نیست.
پس جواب صادقانه این است: Go زبان اول مناسبی برای کودکان نیست. اما برای نوجوانهای بزرگتر، مثلاً دانشآموزان دورهی متوسطهی دوم که پایتون را خوب بلدند و به سرور، شبکه و «پشت صحنهی اینترنت» علاقه دارند، Go زبان دوم یا سوم بسیار خوبی است. همچنین Go برای کسانی که میخواهند بعدها در حوزهی زیرساخت، سرور و ابزارهای ابری کار کنند، انتخاب هوشمندانهای است.
از کجا شروع کنم؟
بتل کد (Battle Code) زبان Go را درس نمیدهد. آنچه در بتل کد آموزش داده میشود پایتون، طراحی وب، بازیسازی، هوش مصنوعی و امنیت سایبری است. ولی مسیر پایتون و وب، بهترین آمادگی برای رسیدن به Go است:
- با دورهی اصلی پایتون از جلسهی اول شروع کنید و متغیر، شرط، حلقه، تابع، لیست و دیکشنری را یاد بگیرید. این مفاهیم در Go هم عیناً وجود دارند.
- هر روز چند تمرین از تمرین روزانه حل کنید تا حل مسئله برایتان عادی شود.
- برای اینکه بفهمید سایتها و سرورها چطور با هم کار میکنند، دورهی طراحی وب را بگذرانید. وقتی بدانید مرورگر چه چیزی از سرور میخواهد، فهمیدن کاربرد Go در سرور خیلی آسانتر میشود.
- اگر ۱۵ سال یا بیشتر دارید، دورهی پایتون حرفهای را ادامه دهید. جلسههای قالب دادهی JSON، مدیریت استثناها و ماژولها و سازماندهی کد مستقیم به کار برنامهنویسی سرور میآیند.
- در دورهی امنیت سایبری، جلسهی مرورگر از داخل ۱: درخواست و پاسخ نشان میدهد درخواستها و پاسخها در وب چطور رد و بدل میشوند.
- بعد از این مرحله، یادگرفتن Go برایتان بیشتر شبیه آشنا شدن با یک ابزار تازه برای ایدههای آشنا خواهد بود.
بعضی سایتها و سرویسهای خارجی ممکن است برای کاربران ایرانی محدودیت داشته باشند. تمرین پایتون در ویرایشگر آنلاین پایتون بتل کد بدون نصب و مستقیم در مرورگر انجام میشود.
برای مقایسهی زبانها و انتخاب مسیر، مقالههای بهترین زبان برنامهنویسی برای شروع و چطور برنامهنویس شوم؟ را هم ببینید.
سؤالهای پرتکرار
زبان Go را چه کسی ساخت؟
زبان Go را رابرت گریسمر، راب پایک و کن تامپسون در گوگل طراحی کردند. کار روی آن از حدود سال ۲۰۰۷ شروع شد، در سال ۲۰۰۹ بهصورت متنباز معرفی شد و نسخهی پایدار ۱.۰ آن در سال ۲۰۱۲ منتشر شد.
فرق Go و Golang چیست؟
هیچ فرقی ندارند. اسم رسمی زبان Go است و Golang اسم دیگری است که بیشتر برای راحتی جستوجو در اینترنت استفاده میشود، چون کلمهی Go بهتنهایی خیلی کلی است.
گوروتین چیست؟
گوروتین یک کار سبک در زبان Go است که همزمان با بقیهی برنامه اجرا میشود. با نوشتن کلمهی go قبل از صدا زدن یک تابع، آن تابع در یک گوروتین تازه اجرا میشود. گوروتینها آنقدر سبکاند که یک برنامه میتواند تعداد بسیار زیادی از آنها را همزمان داشته باشد.
آیا داکر و کوبرنتیز با Go نوشته شدهاند؟
بله. هر دو ابزار با زبان Go نوشته شدهاند و همین موضوع یکی از دلیلهای محبوبیت Go در دنیای سرور و زیرساخت ابری است.
آیا Go برای زبان اول یک نوجوان مناسب است؟
معمولاً نه. Go برای ساختن سرور و ابزارهای ابری عالی است، اما برای یادگرفتن مفاهیم پایه و ساختن بازی و پروژههای دیدنی، پایتون انتخاب بهتری است. بعد از یادگرفتن پایتون، Go زبان دوم خوبی برای نوجوانهای علاقهمند به سرور است.
Go سریعتر است یا پایتون؟
در بیشتر کارها برنامههای Go سریعتر از پایتون اجرا میشوند، چون Go کامپایلی است. اما پایتون نوشتن سریعتر و سادهتر و کتابخانههای بسیار بیشتری دارد، مخصوصاً در هوش مصنوعی و علم داده. هر کدام برای کار خودش مناسب است.