سنسور برخورد: بامپر و میکروسوئیچ
سادهترین حس ربات: «به چیزی خوردم».
- خروجی: فقط بله یا نه (True/False)
- زمان واکنش: چند هزارم ثانیه
- قیمت: از ارزانترین قطعههای ربات
- اسم در بازار: Micro switch (KW11)، Limit switch، Bumper switch
چه کار میکند؟
بامپر به ربات میگوید «همین الان به چیزی خوردی». جلوتر چیزی نمیبیند و فاصله را نمیداند؛ فقط لمس را حس میکند. با همین یک حس، ربات میتواند یک اتاق را بگردد: برو جلو، اگر خوردی کمی برگرد، بچرخ، دوباره برو.
چطور کار میکند؟
درونش یک کلید است، مثل کلید برق، با یک فنر. یک تیغهی فلزی وقتی فشار میخورد دو اتصال را به هم میرساند و مدار بسته میشود؛ مغز ربات میبیند ولتاژ پایهاش عوض شد. وقتی فشار برداشته شود، فنر کلید را باز میکند.
«میکروسوئیچ» یعنی کلیدی که با یک حرکت خیلی کوچک (کسری از میلیمتر) با یک «تیک» عوض میشود. چون بدنهی ربات بزرگ است، معمولاً یک سپر یا اهرم جلویش میگذارند که هر ضربهای را به کلید برساند.
تاریخچه و مخترعها
میکروسوئیچ را فیلیپ مکگال در ۱۹۳۲ در آمریکا اختراع کرد و شرکتی به همین نام ساخت. در ۱۹۴۸ دانشمند انگلیسی گری والتر دو ربات لاکپشتی به اسم «المر» و «السی» ساخت که لاکشان روی یک کلید لمسی سوار بود؛ وقتی به مانع میخوردند، لاک تکان میخورد و ربات راهش را عوض میکرد. از اولین رباتهای خودکار تاریخ بودند. در ۲۰۰۲ جاروبرقی رباتی «رومبا» بامپر را به میلیونها خانه برد.
ربات «شیکی» در مؤسسهی تحقیقاتی استنفورد (SRI) بین ۱۹۶۶ و ۱۹۷۲ ساخته شد و یکی از اولین رباتهای متحرکی بود که با «سبیلهای لمسی» برخورد را حس میکرد. در ۲۰۰۲ شرکت iRobot جاروی Roomba را عرضه کرد که اساس رفتارش همین بود: برو تا بخوری، بچرخ، دوباره برو؛ و میلیونها نسخه از آن فروخته شد.
انواع و مدلهای بازار
میکروسوییچ اهرمدار (مثل سری KW11 یا V-156): یک کلید کوچک با تیغهی فلزی که با کمترین فشار «تیک» میکند. خیلی ارزان است و در بیشتر رباتهای آموزشی و جاروهای رباتی به کار رفته. وقتی فقط میخواهی بدانی «خورد یا نه»، بهترین انتخاب است.
کلید فشاری ساده (Tact switch): کوچکتر و ارزانتر است ولی باید مستقیم فشار داده شود. معمولاً پشت یک صفحه یا میلهی جلوبندی مینشیند تا ضربه را به آن برساند.
سنسور لمسی آمادهی کیتها، مثل سنسور لمسی LEGO Mindstorms یا ماژولهای Grove: همان کلید است در یک بدنهی محکم با سیمکشی آماده. گرانتر است ولی برای شروع بیدردسر است.
سنسور نیرو (FSR، مثل FSR402): یک لایهی نازک که مقاومتش با فشار کم میشود. به جای «بله/نه» میگوید چقدر محکم خورده. برای دست ربات یا تشخیص ضربهی نرم و سخت به کار میرود.
در رباتها و وسیلههای واقعی
- سپر جلوی جاروبرقی رباتی
- «کلید انتهای مسیر» در پرینتر سهبعدی که میگوید سر دستگاه به لبه رسید
- دست رباتها، که بفهمند چیزی را گرفتهاند
- کلید ایمنی که ربات صنعتی را با یک لمس متوقف میکند
اشتباههای رایج و محدودیتها
- فقط یک بامپر وسط جلو گذاشتن. اگر ربات کج به دیوار بخورد، گوشهاش برخورد میکند و بامپر وسط هیچوقت فشرده نمیشود؛ برای همین ربات به دیوار میچسبد و هل میدهد.
- عقب نرفتن قبل از چرخیدن. اگر ربات وقتی به دیوار چسبیده بچرخد، بدنه به دیوار گیر میکند. همیشه اول کمی عقب برو، بعد بچرخ.
- همیشه به یک طرف چرخیدن. ربات در گوشهها گیر میافتد و بین دو دیوار رفتوبرگشت میکند. کمی تنوع (یک بار چپ، یک بار راست، یا زمان چرخش متفاوت) این دام را باز میکند.
- بامپر یعنی برخورد واقعی. ربات سریع با ضربه به دیوار میرسد؛ در دنیای واقعی این به چرخدندهها فشار میآورد. برای ربات سریع، بامپر پشتیبان یک سنسور فاصله است، نه تنها چشمش.
راهنما: چطور خوب استفادهاش کنی
- دستکم سه بامپر بگذار: «front»، «left» و «right»، که دو تای کناری کمی به سمت گوشهها چرخیده باشند.
- برای هر بامپر واکنش جدا بنویس: اگر چپ خورد، به راست بچرخ؛ اگر راست خورد، به چپ؛ اگر جلو، عقب برو و بیشتر بچرخ.
- اول با سرعت کم (حدود ۳۰ تا ۴۰) امتحان کن. وقتی مطمئن شدی همهی برخوردها دیده میشوند، سرعت را بالا ببر.
- ربات را عمداً کج به دیوار و به گوشهها بفرست و ببین گیر میکند یا نه. سختترین جای اتاق را پیدا کن و کد را آنجا محکم کن.
- اگر میخواهی بدانی ربات چند بار خورده، یک شمارنده بگذار و با say نشانش بده؛ این برای مأموریت گشتن اتاق کمک میکند.
در دورهی رباتیک پایه
در فاز ۲ باز میشود. بامپر روی لبهی بدنه سوار میشود و رو به بیرون است؛ میتوانی چند تا بگذاری (جلو، چپ، راست) و هر کدام اسم خودش را دارد. در مأموریت این فاز ربات بیچشم باید یک اتاق را بگردد.
robot.forward(50)
while not robot.bumper("جلو"):
robot.wait(0.1)
robot.backward(40)
robot.wait(0.5)
robot.right(50)
robot.wait(0.6)
سه بامپر، سه واکنش
import robot
while True:
if robot.bumper('front'):
robot.backward(40)
robot.wait(0.6)
robot.left(40)
robot.wait(0.8)
elif robot.bumper('left'):
robot.right(40)
robot.wait(0.3)
elif robot.bumper('right'):
robot.left(40)
robot.wait(0.3)
else:
robot.forward(45)شمردن برخوردها و عوض کردن جهت چرخش
import robot
hits = 0
while hits < 10:
robot.forward(40)
if robot.bumper('front'):
hits = hits + 1
robot.say('Bump ' + str(hits))
robot.backward(40)
robot.wait(0.5)
if hits % 2 == 0:
robot.left(40)
else:
robot.right(40)
robot.wait(0.7)
robot.stop()
پرسشهای رایج
بامپر ربات چطور کار میکند؟
بامپر در اصل یک کلید است. وقتی ربات به چیزی میخورد، صفحهی جلویی کلید را فشار میدهد و مدار بسته میشود؛ کنترلر این تغییر را میخواند و ربات واکنش نشان میدهد.
جاروبرقی رباتی چطور دیوار را میفهمد؟
بیشتر جاروهای رباتی یک بامپر بزرگ در جلو دارند که با دو یا چند میکروسوییچ کار میکند، و کنارش سنسورهای مادون قرمز برای فاصله و پله. مدلهای گرانتر لیدار هم دارند تا نقشهی اتاق را بکشند.
بامپر بهتر است یا سنسور فاصله؟
هر کدام کار خودش را دارد. سنسور فاصله قبل از برخورد خبر میدهد ولی ممکن است چیزهای نازک یا شیشه را نبیند؛ بامپر هیچوقت دروغ نمیگوید ولی فقط بعد از برخورد. رباتهای خوب هر دو را دارند.
چرا ربات من در گوشه گیر میکند؟
معمولاً چون همیشه یک مقدار ثابت به یک طرف میچرخد و دوباره به دیوار دیگر میخورد. زمان چرخش را بیشتر کن یا جهت را عوض کن و قبل از چرخیدن کمی عقب برو.
آیا برای ساخت بامپر به لحیمکاری نیاز است؟
نه لزوماً. میکروسوییچها را میشود با سیمهای جامپر و برد بورد وصل کرد و کیتهای آماده سیمکشی کامل دارند. در شبیهساز این دوره هم فقط آن را روی بدنه میگذاری و اسم میدهی.