سنسور رنگ TCS3200
چشمی که رنگ را با سه فیلتر قرمز، سبز و آبی میبیند.
- فیلترها: قرمز، سبز، آبی و بدون فیلتر
- فاصلهی خوب: ۱ تا ۳ سانتیمتر
- خروجی در دوره: اسم رنگ، مثل "red"
- اسم در بازار: TCS3200 / TCS230، TCS34725، Colour sensor module
چه کار میکند؟
سنسور رنگ میگوید زیر ربات چه رنگی است. با آن ربات میتواند از زمین دستور بگیرد: روی سبز برو، روی قرمز بایست، روی آبی بچرخ. یا مهرهها را بر اساس رنگ جدا کند.
چطور کار میکند؟
TCS3200 یک شبکهی ۸ در ۸ از فوتودیودهای ریز دارد: یکچهارم با فیلتر قرمز، یکچهارم سبز، یکچهارم آبی و بقیه بدون فیلتر. چهار LED سفید کنارش زمین را روشن میکنند. سنسور هر بار یک گروه را روشن میکند و میسنجد هر کدام چقدر نور گرفته.
یک سطح قرمز نور قرمز را برمیگرداند و سبز و آبی را میبلعد، پس عدد قرمز بالا میرود. از سه عدد قرمز، سبز و آبی، مغز ربات رنگ را حدس میزند. نور اتاق و فاصله این عددها را عوض میکنند، برای همین سنسور را نزدیک زمین و دور از نور بیرون میگذارند.
تاریخچه و مخترعها
توماس یانگ در ۱۸۰۲ حدس زد چشم ما فقط سه نوع گیرندهی رنگ دارد، و هلمهولتز آن را کامل کرد. جیمز کلرک ماکسول در ۱۸۶۱ با عکس گرفتن از یک روبان از پشت سه فیلتر قرمز، سبز و آبی، اولین عکس رنگی را ساخت؛ سنسور رنگ امروز همان ایده است روی یک تراشه. در کارخانهها از دههی ۱۹۸۰ سنسور رنگ برای جدا کردن قطعهها و بررسی برچسبها به کار رفت.
ایدهی ساختن هر رنگ از سه رنگ قرمز، سبز و آبی را توماس یانگ در ۱۸۰۲ مطرح کرد و هرمان فون هلمهولتز بعدها کاملش کرد؛ این همان چیزی است که سه نوع سلول مخروطی چشم ما انجام میدهند. جیمز کلارک ماکسول در ۱۸۶۱ با سه عکس از پشت فیلترهای قرمز، سبز و آبی اولین عکس رنگی را نشان داد، و سنسورهای رنگ امروزی هنوز دقیقاً همین سه فیلتر را دارند.
انواع و مدلهای بازار
TCS3200 (و نسخهی قدیمیترش TCS230): یک آرایهی ۸ در ۸ فوتودیود که پشت فیلترهای قرمز، سبز، آبی و بیفیلترند، و به جای ولتاژ یک موج مربعی با فرکانس متغیر میدهد. ماژولش چهار LED سفید دارد. ارزان و آموزشی است ولی به نور محیط حساس است.
TCS34725: سنسور RGB با فیلتر مادون قرمز و خروجی دیجیتال I2C، با یک LED سفید روی ماژول. پایدارتر و دقیقتر از TCS3200 است و قیمت متوسطی دارد؛ در بیشتر پروژههای جدیتر همین را انتخاب میکنند.
APDS-9960: یک تراشهی همهکاره که رنگ، نزدیکی و حرکت دست (ژست) را با هم حس میکند. در بعضی گوشیها و بردهای آموزشی مثل Arduino Nano 33 BLE Sense هست. برای رباتهایی که هم رنگ و هم نزدیکی میخواهند جالب است.
سنسور رنگ کیتها، مثل سنسور رنگ LEGO SPIKE و EV3: چند رنگ پایه را خودش تشخیص میدهد و اسمشان را برمیگرداند، مثل دستور robot.color در این دوره. گرانتر است ولی بیدردسر.
دوربین و بینایی ماشین (مثلاً Pixy2 یا OpenMV): به جای یک نقطه، کل تصویر را میبیند و لکههای رنگی را از دور پیدا میکند. گرانترین گزینه است و وقتی ربات باید یک توپ رنگی را از دور دنبال کند به کار میآید.
در رباتها و وسیلههای واقعی
- دستگاه جدا کردن میوه یا حبوبات بر اساس رنگ
- رباتهای آموزشی که روی کارتهای رنگی دستور میگیرند
- بررسی رنگ چاپ در چاپخانه
- جدا کردن زبالهی پلاستیکی برای بازیافت
اشتباههای رایج و محدودیتها
- فاصلهی نادرست از زمین. سنسور رنگ واقعی در فاصلهی چند میلیمتر تا حدود یک سانتیمتر بهترین کار را میکند؛ دورتر، رنگها کمرنگ و شبیه هم میشوند.
- خواندن روی لبهی دو رنگ. وقتی سنسور نصفش روی قرمز و نصفش روی سفید است، ممکن است رنگ سومی بگوید. قبل از تصمیم، یک بار دیگر بخوان یا کمی جلوتر برو.
- اشتباه گرفتن زرد و سفید، یا آبی و سیاه. اینها در سنسورهای واقعی نزدیک به هماند. در شبیهساز هم بهتر است برای هر رنگ کار مشخصی بنویسی و رنگهای ناشناخته را نادیده بگیری.
- تکرار یک کار روی یک تکه. اگر ربات روی یک تکهی سبز بماند و هر بار امتیاز بگیرد یا بچرخد، کار چند بار تکرار میشود. آخرین رنگ را به خاطر بسپار و فقط وقتی رنگ عوض شد واکنش نشان بده.
راهنما: چطور خوب استفادهاش کنی
- سنسور «color» را زیر بدنه و وسط ربات بگذار تا وقتی تکهی رنگی زیر ربات است، حتماً زیر سنسور هم باشد.
- قبل از مأموریت یک جدول بنویس: هر رنگ یعنی چه کاری. مثلاً قرمز ایست، سبز برو، آبی بچرخ، زرد بوق بزن.
- اگر هم خط و هم رنگ لازم داری، سنسور خط را جلو و سنسور رنگ را وسط بگذار تا جای هم را نگیرند.
- با say بگو چه رنگی دیدهای و ربات را آهسته روی همهی تکهها ببر. اگر جایی اشتباه گفت، همانجا را دوباره امتحان کن.
- برای مطمئن شدن، رنگ را دو بار با فاصلهی کوتاه بخوان و فقط اگر هر دو یکی بود، کار را انجام بده.
در دورهی رباتیک پایه
در فاز ۵ باز میشود و زیر بدنه سوار میشود. در زمینهای این فاز تکههای رنگی هست و هر رنگ یک معنی دارد؛ ربات تو باید بفهمد روی کدام است و کار درست را بکند.
robot.forward(40)
while robot.color("رنگ") != "red":
robot.wait(0.05)
robot.stop()
جدول رنگ و کار، فقط وقتی رنگ عوض شد
import robot
last = ''
while True:
c = robot.color('color')
if c != last:
if c == 'red':
robot.stop()
robot.wait(1)
elif c == 'blue':
robot.right(50)
robot.wait(0.5)
elif c == 'yellow':
robot.say('Yellow!')
last = c
robot.forward(40)شمردن تکههای سبز تا خط پایان
import robot
greens = 0
last = ''
while True:
c = robot.color('color')
if c == 'green' and last != 'green':
greens = greens + 1
robot.led('front', 'green')
if c == 'black':
break
last = c
robot.forward(45)
robot.stop()
robot.say('Greens: ' + str(greens))
پرسشهای رایج
سنسور رنگ چطور رنگ را تشخیص میدهد؟
نور سفید به سطح میتاباند و نور برگشتی را از پشت سه فیلتر قرمز، سبز و آبی اندازه میگیرد. از نسبت این سه عدد معلوم میشود رنگ چیست؛ مثلاً اگر قرمز خیلی بیشتر از بقیه باشد، سطح قرمز است.
بهترین سنسور رنگ برای آردوینو کدام است؟
برای شروع، TCS3200 ارزان و پرآموزش است. اگر دقت و پایداری بیشتر میخواهی، TCS34725 با I2C انتخاب بهتری است. اگر باید رنگ را از دور ببینی، به دوربینی مثل Pixy2 نیاز داری.
چرا سنسور رنگ زیر نور اتاق اشتباه میکند؟
چون نور اتاق خودش رنگ دارد؛ لامپ زرد همهچیز را زردتر نشان میدهد. برای همین سنسورها LED سفید خودشان را دارند و آنها را نزدیک سطح و با یک سپر سیاه دورشان میگذارند.
آیا سنسور رنگ میتواند به جای سنسور خط کار کند؟
بله، سیاه هم یک رنگ است و سنسور رنگ آن را میبیند. ولی سنسورهای خط ارزانتر و سریعترند و معمولاً چند تا کنار هم میگذارند، پس برای دنبال کردن خط بهترند.
رباتهای جداکنندهی رنگ در کارخانه چطور کار میکنند؟
محصول روی تسمه رد میشود، سنسور یا دوربین رنگش را میخواند و یک دریچه یا فوت هوا آن را به مسیر درست میفرستد. در جداسازی برنج، قهوه و پلاستیک بازیافتی همین روش با سرعت خیلی بالا به کار میرود.