بتل کد Battle Codeدارد باز می‌شود…

چراغ LED: اولین «خروجی» هر ربات

دیود نورافشان، کوچک‌ترین راهی که ربات با آن به ما چیزی می‌گوید.

  • ولتاژ معمول: ۲ تا ۳٫۳ ولت
  • جریان: حدود ۲۰ میلی‌آمپر، همیشه با مقاومت
  • عمر: ده‌ها هزار ساعت
  • اسم در بازار: LED 5mm، LED RGB، WS2812 (NeoPixel)

چه کار می‌کند؟

LED یک «خروجی» است، نه سنسور: ربات با آن چیزی را نشان می‌دهد. «دارم فکر می‌کنم»، «باتری‌ام کم است»، «مانع دیدم». در ربات‌های واقعی اولین برنامه‌ای که هر کسی می‌نویسد چشمک زدن یک LED است، چون ساده‌ترین راه برای دیدن این است که مغز ربات زنده است.

چطور کار می‌کند؟

LED یک دیود است: قطعه‌ای از دو لایه‌ی نیمه‌رسانا که جریان را فقط از یک طرف رد می‌کند. وقتی الکترون از یک لایه به لایه‌ی دیگر می‌پرد، انرژی‌اش را به شکل یک ذره‌ی نور (فوتون) پس می‌دهد. جنس نیمه‌رسانا تعیین می‌کند این پرش چقدر انرژی دارد و همین، رنگ نور را تعیین می‌کند: انرژی کم قرمز، انرژی زیاد آبی.

LED پایه‌ی بلند (+) و کوتاه (−) دارد و اگر برعکس وصل شود روشن نمی‌شود. چون خودش جریان را محدود نمی‌کند، همیشه با یک مقاومت کوچک بسته می‌شود؛ بدون آن در یک لحظه می‌سوزد.

تاریخچه و مخترع‌ها

در ۱۹۰۷ هنری راند در انگلستان دید که یک کریستال وقتی برق از آن می‌گذرد نور ضعیفی می‌دهد. اولین LED نور مرئی (قرمز) را نیک هولونیاک در ۱۹۶۲ ساخت. سبز و زرد کمی بعد آمدند، اما LED آبی پرنور تا دهه‌ی ۱۹۹۰ ساخته نشد؛ آکاساکی، آمانو و ناکامورا برای آن در ۲۰۱۴ جایزه‌ی نوبل فیزیک گرفتند، چون آبی راه LED سفید و همه‌ی لامپ‌های کم‌مصرف امروز را باز کرد.

LED سفیدی که امروز در چراغ‌قوه‌ها می‌بینیم معمولاً یک LED آبی است که رویش لایه‌ای از ماده‌ی فسفری زرد کشیده‌اند؛ آبی و زرد با هم به چشم سفید دیده می‌شوند. این روش در اواخر دهه‌ی ۱۹۹۰ تجاری شد. LEDهای آدرس‌پذیر که هر کدام تراشه‌ی خودشان را دارند در دهه‌ی ۲۰۱۰ ارزان و همه‌گیر شدند و نوارهای رنگی ربات‌ها و بازی‌ها را ممکن کردند.

انواع و مدل‌های بازار

LED معمولی ۳ و ۵ میلی‌متری: ارزان‌ترین قطعه‌ی هر جعبه‌ی الکترونیک است و فقط یک رنگ دارد. با یک مقاومت ۲۲۰ تا ۳۳۰ اهمی مستقیم به پایه‌ی آردوینو وصل می‌شود. برای نشان دادن یک وضعیت ساده، مثل «روشنم» یا «مانع دیدم»، بهترین انتخاب است.

LED سه‌رنگ RGB: در واقع سه LED قرمز، سبز و آبی در یک بدنه است، با چهار پایه (کاتد مشترک یا آند مشترک). با تغییر روشنایی هر رنگ با PWM، تقریباً هر رنگی می‌سازد. کمی گران‌تر از LED ساده است و سه پایه‌ی کنترلر را می‌گیرد.

LED آدرس‌پذیر WS2812B (معروف به NeoPixel): هر LED یک تراشه‌ی کوچک دارد و همه با یک سیم داده پشت سر هم وصل می‌شوند. با یک پایه می‌شود صدها چراغ را جدا جدا رنگ کرد. برای نوار چراغ دور ربات و انیمیشن‌های رنگی عالی است، ولی به منبع برق قوی‌تر نیاز دارد.

ماتریس LED و نمایشگر هفت‌قسمتی: مثلاً ماتریس ۸ در ۸ با تراشه‌ی MAX7219 که می‌تواند حرف، عدد یا یک صورتک نشان دهد. وقتی ربات باید بیشتر از «روشن یا خاموش» بگوید، مثل شمارش یا شکلک چشم، سراغ این‌ها می‌روند.

در ربات‌ها و وسیله‌های واقعی

  • چراغ وضعیت روی بردهای آردوینو و رزبری‌پای
  • حلقه‌ی رنگی جاروبرقی رباتی که می‌گوید شارژ است یا گیر کرده
  • چشم‌های ربات‌های اجتماعی و اسباب‌بازی
  • نوار LED قابل‌برنامه‌ریزی (NeoPixel) برای نمایش حالت ربات

اشتباه‌های رایج و محدودیت‌ها

  • وصل کردن LED بدون مقاومت. LED جریان خودش را محدود نمی‌کند و در چند ثانیه می‌سوزد، و ممکن است به پایه‌ی کنترلر هم آسیب بزند.
  • برعکس گذاشتن پایه‌ها. پایه‌ی بلند مثبت است؛ اگر برعکس باشد هیچ اتفاقی نمی‌افتد و بچه‌ها خیال می‌کنند کدشان خراب است.
  • معنی ندادن به رنگ‌ها. اگر سبز یک بار یعنی «راه باز» و بار دیگر یعنی «باتری پر»، چراغ به جای کمک گیج می‌کند. یک جدول کوچک رنگ و معنی بنویس و همیشه به آن پایبند باش.
  • خاموش نکردن چراغ. اگر بعد از کار led(name, 'off') نزنی، چراغ روی آخرین رنگ می‌ماند و فکر می‌کنی ربات هنوز همان چیز را می‌بیند.

راهنما: چطور خوب استفاده‌اش کنی

  1. اول تصمیم بگیر چراغ قرار است چه چیزی را نشان دهد: وضعیت ربات (کار می‌کنم، تمام شد) یا چیزی که سنسورها می‌بینند (مانع، خط، رنگ).
  2. چراغ را جایی بگذار که در نمای سه‌بعدی از بالا دیده شود. برای نشان دادن جهت، یک چراغ چپ و یک چراغ راست بگذار و اسم‌شان را «left» و «right» بگذار.
  3. یک جدول رنگ بساز: مثلاً سبز یعنی راه باز، زرد یعنی احتیاط، قرمز یعنی ایست. همین قاعده را در همه‌ی مأموریت‌ها نگه دار.
  4. برای امتحان، اول فقط چراغ را با wait روشن و خاموش کن تا مطمئن شوی اسمش درست است؛ بعد آن را به سنسورها وصل کن.
  5. چراغ بهترین ابزار اشکال‌زدایی است: وقتی نمی‌دانی ربات چه فکری می‌کند، در هر شاخه‌ی if یک رنگ متفاوت روشن کن.

در دوره‌ی رباتیک پایه

از فاز ۰ در جعبه‌ابزار است. در کارگاه هر جای ربات بگذاری‌اش و اسمش را خودت بگذاری، در کد با همان اسم روشنش می‌کنی. در مرحله‌ی ۰-۳ ربات باید با چراغ‌هایش نشان دهد کدام طرف را دیده.

robot.led("چپ", "green")
robot.wait(1)
robot.led("چپ", "off")

چراغ راهنمایی: سه رنگ پشت سر هم

import robot

for i in range(3):
    robot.led('front', 'green')
    robot.wait(2)
    robot.led('front', 'yellow')
    robot.wait(1)
    robot.led('front', 'red')
    robot.wait(2)
robot.led('front', 'off')

چراغ نشان می‌دهد ربات در کدام شاخه‌ی if است

import robot

while True:
    if robot.bumper('front'):
        robot.led('front', 'red')
        robot.backward(40)
        robot.wait(0.5)
        robot.right(40)
        robot.wait(0.4)
    else:
        robot.led('front', 'green')
        robot.forward(50)

پرسش‌های رایج

چرا LED باید مقاومت داشته باشد؟

چون LED بعد از یک ولتاژ مشخص تقریباً هر جریانی را از خودش رد می‌کند و داغ می‌شود. مقاومت جریان را حدود ۱۰ تا ۲۰ میلی‌آمپر نگه می‌دارد. برای حساب کردنش ولتاژ منبع منهای ولتاژ LED را بر جریان تقسیم کن.

فرق LED با لامپ معمولی چیست؟

لامپ رشته‌ای یک سیم را آن‌قدر داغ می‌کند که نور بدهد و بیشتر انرژی‌اش گرما می‌شود. LED نور را مستقیم از پرش الکترون‌ها در نیمه‌رسانا می‌سازد، پس خیلی کم‌مصرف‌تر و پرعمرتر است و فوراً روشن می‌شود.

آیا برای یادگیری رباتیک لازم است اول LED را یاد بگیرم؟

تقریباً همه از همین‌جا شروع می‌کنند، چون ساده‌ترین خروجی است و فوراً نتیجه را می‌بینی. در این دوره هم چراغ از فاز ۰ در جعبه‌ابزار است و بعدها برای نشان دادن فکر ربات به کار می‌آید.

NeoPixel چیست و چه فرقی با LED RGB دارد؟

NeoPixel اسم تجاری LEDهای آدرس‌پذیر مثل WS2812B است. LED RGB معمولی سه پایه‌ی کنترل می‌خواهد، اما هر NeoPixel تراشه‌ی خودش را دارد و ده‌ها تا از آن‌ها با یک سیم داده کنترل می‌شوند.

چطور با پایتون یک LED واقعی را روشن کنم؟

روی برد رزبری پای با کتابخانه‌ی gpiozero یک خط کافی است، و روی بردهایی مثل ESP32 یا Raspberry Pi Pico با MicroPython از machine.Pin استفاده می‌کنی. منطق همان است که در شبیه‌ساز با robot.led تمرین کرده‌ای.

در کارگاه ربات‌سازی امتحانش کن · دوره‌ی رباتیک پایه

سنسورهای دیگر