سنسور نور LDR (مقاومت نوری)
قطعهای که در روشنایی برق را راحتتر رد میکند.
- مقاومت در تاریکی: حدود یک مگااهم
- مقاومت در روشنایی: چند کیلواهم
- خروجی در دوره: عدد ۰ تا ۱۰۰
- اسم در بازار: LDR GL5528، Photoresistor module، BH1750 (دیجیتال)
چه کار میکند؟
سنسور نور میگوید چقدر روشن است. با دو سنسور نور در دو طرف، ربات میفهمد نور از کدام طرف میآید و میتواند به طرفش برود (یا از آن فرار کند)، مثل پروانهای که سمت چراغ میرود.
چطور کار میکند؟
LDR از مادهای مثل سولفید کادمیم ساخته شده که در تاریکی الکترون آزاد کمی دارد و برق را بد رد میکند. نور که به آن بتابد، انرژی فوتونها الکترونها را آزاد میکند و مقاومتش هزار برابر کم میشود. با یک مقاومت ثابت کنارش (تقسیم ولتاژ)، این تغییر به ولتاژی تبدیل میشود که مغز ربات میخواند.
هر چه سنسور مستقیمتر رو به چراغ باشد، نور بیشتری میگیرد. برای همین جهت سنسور مهم است: دو سنسور که کمی به چپ و راست چرخیدهاند، فرق دو طرف را بهتر میبینند.
تاریخچه و مخترعها
ویلوبی اسمیت در ۱۸۷۳ وقتی کابل تلگراف زیر دریا را آزمایش میکرد، فهمید مقاومت سلنیوم در نور کم میشود. لاکپشتهای رباتی گری والتر (۱۹۴۸) یک سلول نوری داشتند و سمت نور میرفتند، اما از نور خیلی شدید دوری میکردند؛ رفتاری که آدمها را شگفتزده کرد. در ۱۹۸۴ والنتینو براتنبرگ در کتاب «وسیلهها» نشان داد دو سنسور نور و دو موتور، با سیمکشی صاف یا ضربدری، رفتارهایی میسازند که شبیه «ترس» و «علاقه» به نظر میآیند.
ویلوبی اسمیت در ۱۸۷۳ وقتی سیمهای تلگراف زیر دریا را آزمایش میکرد کشف کرد که مقاومت سلنیوم در نور کم میشود؛ این «اثر فوتورسانایی» اولین سنسور نور الکتریکی را ممکن کرد. چند دهه بعد در ۱۹۴۸ ویلیام گری والتر لاکپشتهای رباتی Elmer و Elsie را ساخت که با یک فتوسل به سمت نور میرفتند و از اولین رباتهای خودمختار تاریخاند.
انواع و مدلهای بازار
فتوسل یا LDR (مثل GL5528): مقاومتی که در نور کم میشود. ارزانترین سنسور نور است و با یک مقاومت دیگر یک تقسیمکنندهی ولتاژ میسازد. کند است (چند ده میلیثانیه) و دقیق نیست، ولی برای «روشن یا تاریک» و نوریابهای کلاسی عالی است.
فوتوترانزیستور و فوتودیود (مثل TEPT5700 یا BPW34): خیلی سریعترند و جهتدارتر. برای دنبال کردن یک چراغ قوه یا ارتباط نوری بهترند و کمی گرانتر از LDR.
سنسور دیجیتال BH1750: نور را مستقیم به واحد لوکس اندازه میگیرد و با I2C عدد میدهد، تا حدود ۶۵ هزار لوکس. وقتی عدد واقعی و قابل مقایسه میخواهی، مثلاً برای گلخانه یا ایستگاه هواشناسی، انتخاب خوبی است.
سنسورهای دقیقتر مثل TSL2561 و VEML7700: دو فوتودیود دارند (یکی برای مادون قرمز) و نور قابل دید را جدا حساب میکنند، با بازهی خیلی گسترده از نور کم تا آفتاب. برای پروژههای جدیتر به کار میروند.
در رباتها و وسیلههای واقعی
- چراغ خیابان که شب خودش روشن میشود
- روشنایی خودکار صفحهی گوشی
- صفحهی خورشیدی که خودش را سمت خورشید میچرخاند
- رباتهای نورجو در کلاسهای رباتیک
اشتباههای رایج و محدودیتها
- فکر کردن که عدد مطلق مهم است. نور اتاق، ابری بودن و ساعت روز عدد را عوض میکند. همیشه دو سنسور را با هم مقایسه کن یا اول نور زمینه را اندازه بگیر.
- سنسور بدون جهت. LDR از همه طرف نور میگیرد؛ برای فهمیدن جهت نور باید دو سنسور را به دو طرف بچرخانی یا دور یکی یک لولهی کوچک بگذاری.
- سایهی خود ربات. اگر سنسور پشت بدنه یا زیر یک قطعهی دیگر باشد، خود ربات جلوی نور را میگیرد.
- چرخیدن بیپایان دور لامپ. وقتی دو سنسور تقریباً یک عدد میدهند، ربات مدام چپ و راست میکند. یک «منطقهی مرده» بگذار: اگر تفاوت کمتر از چند واحد بود، صاف برو.
راهنما: چطور خوب استفادهاش کنی
- دو سنسور «left» و «right» بگذار، هر کدام حدود ۳۰ تا ۴۵ درجه به طرف خودش چرخیده. این دو چشم ربات برای پیدا کردن نورند.
- در شروع برنامه یک بار نور زمینه را بخوان و ذخیره کن؛ بعد هر عددی را با آن مقایسه کن، نه با یک عدد ثابت.
- برای رسیدن به لامپ، از جمع دو عدد استفاده کن: وقتی جمع از یک حد بالاتر رفت، یعنی خیلی نزدیکی و باید بایستی.
- برای امتحان، لامپ را در جاهای مختلف زمین بگذار و ببین ربات از هر جهتی به آن میرسد یا نه، بهخصوص وقتی لامپ پشت سرش است.
در دورهی رباتیک پایه
در فاز ۵ میآید. روی بدنه سوار میشود و جهت دارد؛ عدد ۰ تا ۱۰۰ میدهد. در شبیهساز هر لامپ نور میدهد و هر چه دورتر یا کجتر باشی، عدد کمتر است.
while True:
left = robot.light("چپ")
right = robot.light("راست")
if left > right:
robot.motors(30, 60)
else:
robot.motors(60, 30)
robot.wait(0.05)
ماشین نوردوست با منطقهی مرده
import robot
while True:
l = robot.light('left')
r = robot.light('right')
if l + r > 160:
robot.stop()
robot.say('Found the light')
break
if l - r > 5:
robot.motors(30, 55)
elif r - l > 5:
robot.motors(55, 30)
else:
robot.forward(50)ربات نورگریز (ترسو)، با سنجش نور زمینه
import robot
base = (robot.light('left') + robot.light('right')) / 2
while True:
l = robot.light('left') - base
r = robot.light('right') - base
if l > r + 5:
robot.right(45)
elif r > l + 5:
robot.left(45)
else:
robot.forward(40)
پرسشهای رایج
سنسور نور LDR چیست؟
LDR یا مقاومت وابسته به نور قطعهای است که هر چه نور بیشتری به آن بخورد، مقاومتش کمتر میشود. با یک مقاومت ثابت آن را به ورودی آنالوگ وصل میکنند و عددی میخوانند که با نور بالا و پایین میرود.
ربات نوریاب چطور کار میکند؟
دو سنسور نور به دو طرف نگاه میکنند. ربات به طرفی میچرخد که نور بیشتری میبیند، و وقتی هر دو برابرند صاف جلو میرود؛ همین قاعدهی ساده آن را به لامپ میرساند.
سنسور نور و سنسور رنگ چه فرقی دارند؟
سنسور نور فقط میگوید «چقدر» نور هست. سنسور رنگ چند سنسور نور پشت فیلترهای قرمز، سبز و آبی دارد و از نسبت آنها رنگ را حدس میزند.
لوکس یعنی چه و نور اتاق چند لوکس است؟
لوکس واحد روشنایی روی یک سطح است. یک اتاق معمولی حدود ۱۰۰ تا ۵۰۰ لوکس، یک کلاس روشن حدود ۵۰۰ لوکس و آفتاب مستقیم تابستان بیش از ۱۰۰ هزار لوکس است.
آیا گوشی موبایل سنسور نور دارد؟
بله، بالای صفحهی بیشتر گوشیها یک سنسور نور محیط هست که روشنایی صفحه را خودکار تنظیم میکند. همان ایدهای است که در این دوره با robot.light تمرین میکنی.